جلسه ۱۰۹

أعوذ بالله من الشَّیطان الرَّجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

غررٌ فی بعضِ أحکامِ الأقسام:

و لا اجتماعَ فی السَّبقِ الزَّمانیِّ بِنَحوِ الاِمتدِادِ السَّیلانیِّ و مَا أی سَبقُ بِرتبةٍ طَبْعاً و هو السَّبقُ بِالرُّتبةِ العَقلیةِ و وَضعاً و هو السَّبقُ بِالرُّتبةِ الحِسِّیةِ قُسِّماً.¹

... اجتماعی در سبق زمانی به‌نحو امتداد سیلانی نیست.

سبق به رتبه به دو قسم تقسیم می‌شود: سبق به رتبۀ طبعی که همان سبق به رتبۀ عقلیه است و سبق وضعی که همان سبق به رتبۀ حسیه است.

«... فی السَّبقِ الزَّمانیِّ بِنَحوِ الاِمتدِادِ السَّیلانیِّ» که خود اجزاء زمان باشد، در اینجا ما زمانی را به معنای نفس اجزاء زمان می‌گیریم چون زمانی به دو قسم اطلاق می‌شود: یکی به موجوداتی که در زمان واقع می‌شوند یکی هم به خود اجزائی که در زمان هستند. وقتی که در بین آنها اجتماع نبود دیگر به طریق اولیٰ اشیائی که در زمان هستند مانند حوادث قبل و حوادث بعد، نمی‌توانند با هم اجتماع برقرار کنند چون ظرف وجود آنها زمان است.

طبعی برای عقلیه می‌شود و وضعی برای حسیه می‌شود، همان‌طور که رتبه در جنس و نوع و فصل رتبه، عقلیه است وقتی که ما مبدأ را روی شخص قرار بدهیم آنچه که به شخص نزدیک است سبق و تقدّم دارد تا آنچه که دور است. من‌باب‌مثال اگر شما شخص را درنظر بگیرید آنچه ‌که به شخص نزدیک است صنف است پس ‌از آن نوع است پس ‌از آن جنس است بعد جنس‌الأجناس است تا به جوهر برسد. این برای سبق در رتبۀ طبعی است که عقلی است. در رتبۀ حسی هم مثل امکنه و اینها؛ ارتباط این مکان نسبت ‌به آن مکان نزدیک‌تر است یا دورتر است؟ پس این مقدّم بر او می‌شود و همین‌طور بالعکس [یعنی اگر مبدأ جوهر باشد هرچه به جوهر نزدیک تر باشد سبق و تقدم دارد تا آنچه که دورتر است؛ اول جسم مطلق بعد جسم نامی بعد حیوان بعد انسان نسبت به جوهر].