جلسه ۱۱۰

و بِهذا المَعنی تُطلَق عَلی مبادی الآثارِ کَقُوَی النَّفسِ و غَیرِها.¹

به این معنای قوه در مقابل ضعف اطلاق می‌شود بر مبادی آثار یعنی آنهایی که مبدأ آثار هستند مانند قوای نفس و غیره.

غرائز انسان مبدأ آثار هستند؛ غریزۀ شهوت، غریزۀ غضب و امثال‌ذلک مانند قوای نفس و غیره.

و قوةٌ إمَّا بَدَتْ مُنفعلةٌ لِشیءٍ واحدٍ کَمادةِ الفَلکِ حیثُ تَقبَلُ أمراً واحداً و هو الحرکةُ الوضعیةُ أو أشیاءٍ مَحدودةٍ کَالقوةِ الانْفِعالیةِ فی الحَیوانِ أو غیرِ مُتناهیةٍ کَقُوةِ الهَیولی الأولیٰ.²

یا قوۀ منفعلِ شی‌ء واحد است؛ انفعال برای یک شی‌ء است مانند مادۀ فلک که حرکت را به یک ‌سمت قبول می‌کند چون یک امر واحد را قبول می‌کند که حرکت وضعیه به یک سمت باشد، نه به سمت‌های مختلف یا قوۀ منفعل اشیاء محدوده است مانند قوۀ انفعالی در حیوان یا غیرمتناهی است مثل قوۀ هیولای اولیٰ.

تمام اختلافات در عالم ماده به‌خاطر هیولا

یک حیوان اشیاء محدود را انجام می‌دهد، می‌خورد می‌خوابد می‌نشیند بالأخره نامتناهی نیست، یا غیرمتناهی مثل قوۀ هیولای اولیٰ که غیرمتناهی است، او می‌تواند صور غیرمتناهی را به‌وجود بیاورد، تمام این اختلافات و صوری که در عالم ماده می‌بینید به‌خاطر هیولا است و هیولا خودش را به هر کیفیتی درمی‌آورد؛ پس او قوۀ انفعال دارد که شیء دیگری بر او تأثیر بگذارد و به هر صورتی که می‌خواهد دربیاورد، این قوۀ انفعالیه است مثلاً تا در این لیوان قوۀ انفعالیه نباشد سنگ نمی‌تواند لیوان را بشکند، باید در سنگ قوۀ فاعلی باشد و در لیوان هم باید قوۀ انفعالی باشد [تا لیوان بشکند] درست شد؟! پس در هیولای اولیٰ نسبت به اشیاء غیرمتناهی قوۀ انفعالی هست یعنی شما هر صورتی بخواهید به این هیولا بدهید قبول می‌کند و دست رد به آن نمی‌زند.

و إمّا فاعلةٌ لِشیءٍ واحدٍ أو أشیاءٍ مُتناهیةٍ کَالقوةِ الفاعلةِ فی الفَلکِ و الحیوانِ أو غیرِ مُتناهیةٍ کَالقوةِ الفاعلةِ الواجبةِ القَدیرةِ عَلی کُلِّ شیءٍ. ³