جلسه ۱۱۲
توضیحات:
الفريدة الخامسة في الماهية و لواحقها 30. غرر في تعريفها و بعض أحكامها
جلسه ۱۱۲
6بعد از پرسیدن این سؤالات گاهی اوقات سؤالات دیگری هم می‌پرسیم مثلاً از عوارض آن سؤال می‌کنیم که آیا این ترش می‌شود؟ آیا شیرین می‌شود؟ آیا خراب می‌شود؟ آیا هوای گرم در این تأثیر می‌گذارد؟ آیا باید در هوای سرد بگذاریم؟ این عوارض و خصوصیات جانبی را با هل مرکبه سؤال می‌کنیم یعنی صرف‌نظر از وجودش که فهمیدیم وجود دارد و خاصیت‌هایش هم این‌طور است آن‌وقت از یک‌سری عوارض آن سؤال می‌کنیم که آیا رنگش این‌طور است؟ آن‌طور است؟ خراب می‌شود یا نمی‌شود؟ کجا باید این را کاشت؟ در چه هوا و زمینی به‌درد می‌خورد؟ به این هل مرکبه می‌گویند.
البته گاهی اوقات هم در مورد مطالب دیگری سؤال می‌کنیم که ربطی به «هل» ندارد، ربطی به «ما» ندارد، مثلاً می‌گوییم که این در کجا روییده می‌شود؟ أین؟ فی أیِّ مکانٍ زُرِعَت؟ یا فرض کنید می‌گوییم که در چه زمانی کاشته می‌شود، با متیٰ سؤال می‌کنیم که آیا در زمستان بکاریم یا تابستان بکاریم یا هروقت خواستیم بکاریم؟ این از متیٰ سؤال می‌شود. یا از «کیف» سؤال می‌شود که مثلاً رنگش چطور است، کیف لَونه؟ از «کم» سؤال می‌شود، کَم حَجمه؟ مقدارش چقدر است؟ می‌گوید که مقدارش تفاوت می‌کند بسته به میل سرکار است! گاهی اوقات هرطوری بخواهید در دکان طرف پیدا می‌شود!
البته مطلب دیگری ایشان دارند، می‌فرمایند: اصل مطلب همان ما و هل و لِمَ است چون گاهی اوقات از لِمَ ثبوتی صحبت می‌کنیم گاهی اوقات از لِمَ اثباتی صحبت می‌کنیم. گاهی سؤال می‌کنیم که این برای چه درست شده است؟ مثلاً ماشین چیست؟ وسیله‌ای است که فلان. برای چه ماشین را درست می‌کنند؟ برای اینکه شما سوارش شوید و از مقصدی به مقصد دیگر بروید، این لِمَ ثبوتی است. یا این برای چه ترش شده است؟! از «برای» سؤال می‌کنیم، می‌گوییم که به‌خاطر اینکه در هوای گرم مانده است و فاسد شده است، از لِمَ ثبوتی سؤال می‌کنیم. برای چه این آب شیرین است؟! می‌گوییم که چون در آن شکر ریخته‌ایم چایی شیرین شده است، این لِمَ ثبوتی است.