جلسه ۱۱۲

فرق لِمَ اثباتی با لِمَ ثبوتی

یک‌ وقت از لِمَ اثباتی سؤال می‌کنیم که شما برای چه این حرف را زده‌اید؟ می‌گویید که برای این [دلیل] این حرف را زده‌ام، چطور شما این قضیه را اثبات کرده‌اید؟ می‌گویید که به این دلیل و این دلیل آورده‌ام، به این لِمَ اثباتی می‌گویند. لِمَ اثباتی همیشه در برهان و جدل و اینها کاربرد دارد. شما برای چه این حرف را زده‌اید؟ به این دلیل. شما برای چه این کار را کرده‌اید؟ به این دلیل. برای چه این مطلب را گفته‌اید؟ به این دلیل. اینها لِمَ اثباتی هستند و در مقام اثبات است، تمام این دادگاه‌ها و تشکیلات ما از لِمَ اثباتی سؤال می‌کنند، برای چه این سند را امضا کرده‌اید یا برای چه این مال را بالا کشیده‌اید؟ می‌گوید که بالا نکشیده‌ام بلکه برای خودم است، این هم بیّنه و شاهد. پس این لِمَ در دادگاه و مثلاً مسائل قضایی استفاده می‌شود، خودمان هم داریم.

یک ‌وقت لِمَ ثبوتی است، فرض کنید می‌بینیم که چیزی شکسته است، آقا این برای چه شکسته است؟ از اثبات سؤال نمی‌کنیم، می‌گوید که بچه از بالا به پایین پرت کرد و شکست، برای چه الآن خانه کثیف است؟ در باز بوده است و ما هم وقتی می‌رفتیم یادمان رفت که ببندیم و وقتی که آمدیم دیدیم که گردوخاک همۀ خانه را گرفته است، همۀ اینها لِمَ ثبوتی است که در مقام اثبات نیست و در مقام ثبوت یک قضیه است. البته می‌گویند که مسائلی که مربوط به «ما» و «أیّ» و «کیف» و «متیٰ» و امثال‌ذلک است با «هل» و «ما» هم روشن می‌شود. یک وقت می‌گویم که أیُّ شیءٍ هو فی ذاته؛ ذات این شیء چیست؟ ذاتاً چیست؟ شما با «ما» هم می‌توانید مطلب را بپرسید. پس اصل «ما» است ولی گاهی اوقات ما کلمات دیگری را جایگزین اینها می‌کنیم مثلاً شما می‌توانید با «هل» بپرسید که آیا این در سه سال پیش بوده است بعد شما این را با «متیٰ» سؤال می‌کنید که متیٰ وُجد؛ چه زمانی این پیدا شده است؟ با «هل» هم می‌شود ولی با «متیٰ» بهتر است. یا مثلاً به‌جای اینکه با «هل» دوتا جمله بیاورید که آیا این در زمان گذشته بوده است یا در آینده بوده است، با کلمۀ «متیٰ» می‌آورید، یااینکه به‌جای اینکه بگویید که آیا در این مکان بوده است یا در آن مکان بوده است، شما با کلمۀ «أین» می‌آورید، آیا این رنگش این‌طور است یا آن‌طور است شما با «کیف لونه» کلمۀ «کیف» می‌آورید، آیا مقدارش یک کیلو است یا سه کیلو است؟ شما با کلمۀ «کَم» می‌آورید بنابراین به‌جای اینکه ما جملات زیادی بیاوریم کلمه‌ای را وضع کرده‌اند که به‌جای آن بنشیند.