جلسه ۱۲۰

از آنجایی که ماهیت متحقّق است و تحقّق دارد و در عین جعل بالعرض شده است (یعنی واقعاً جعل به آن تعلّق گرفته است منتها بالعرض) این اجزاء در مقام خودشان، در مقام ذاتیات خودشان و شئیت ماهیتشان (یعنی ما اینها را یک شیء به‌حساب بیاوریم) مختلف هستند ولکن اینها در مقام وجود یکی هستند.

واقعاً ماده ماده است و واقعاً صورت صورت است این‌طور نیست که ماده صورت است و صورت ماده است. «و لكنَّها في مقامِ وجودِها واحدة»؛ ما دو چیز نمی‌بینیم ولی در مقام تجوهرشان دوتا هستند یعنی در همین هم که الآن در خارج هستند ماده و صورت هستند که در خارج یکی شده‌اند و باهم آشتی کرده‌اند.

هذا إذا نَظَرنا إلى تَحقّق الماهية بالعرضِ. و أمَّا إذا نَظَرنا إلى عَدمِ تَحقّقِ الماهيةِ بالذاتِ و أنَّ الوجودَ هو المتحققُ بِالذاتِ فلا مَقامَ ذاتٍ لِلأجزاءِ في العينِ وراءَ الوجودِ فضلاً عن بِساطةِ الذات أو تَركيبِها.¹

«این درصورتی‌ است که ما نگاه کنیم به اینکه واقعاً جعل به ماهیت خورده است منتها جعل بالعرض». یعنی واقعاً آن‌هم حِصِّه‌ای از جعل برده است اما بالعرض مثل اینکه حرکت برای جالس در سفینه بالعرض است این‌هم همین‌طور است. اما اگر بگوییم که اصلاً جعل به ماهیت نخورده است، ماهیت یک امر اعتباری است «و اما اگر نظر کنیم به اینکه اصلاً ماهیت ذاتاً تحقّق ندارد بلکه هرچه هست فقط وجود است بالذات وجود متحقّق است اصلاً ما مقام ذاتی برای اجزاء در عین غیر از وجود نداریم» این‌طور نیست که شما یک مقامی برای ماهیات غیر از وجود تصور کنید آن‌وقت بگویید که ماهیات در آن مقامشان مختلف هستند اما در وجود یکی هستند، هرچه هست فقط وجود است «حالا چه اینکه بگوییم ذات بسیط است یا اینکه مرکب است».

بَل كَما يَقولُ أصحابُ القولِ بِوَحدَتِها ذاتاً و وُجوداً ـ في جوابِ مَن يقولُ عَليهم إنَّ الصُوَرَ العقليةَ المُتخالفةَ كيفَ تكونُ مُطابقةً لِأمرٍ بَسيطٍ ذاتاً و وجوداً في العين ـ إنَّها تُنتَزَعُ مِن ذلكَ البَسيط بِحسبِ اعتباراتٍ و استعداداتٍ تَحصل لِلعقلِ بِمشاهدةِ جزئيات أقلّ أو أكثر مَعه و تَنَبُّهِهِ لِما به الإشتراك و ما به الإمتياز بَينهما.²