جلسه ۱۲۵

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحيم

تعریف تقابل

بحث راجع به تقابل است که در منطق هم صحبتش آمده است.

دو شی‌ء متقابل به چیزی گفته می‌شود که در محل واحد از حیث واحد در زمان واحد قابل اجتماع نباشند و بین اینها هم طبعاً غیریت حاکم باشد. حالا یا هر دو وجودی هستند یااینکه یکی عدمی است و یکی وجودی؛ آن‌هم که عدمی است یا سلب و ایجاب است یا عدم و ملکه است. خود عدم و ملکه هم یا در یک وقتی است که آن موضوع، قابلیت برای آن شی‌ء ثابت دارد ولکن در یک‌ وقتی فاقد آن است مانند وقتی که انسان بخواهد ریش داشته باشد، نداشته باشد. یااینکه اختصاص به وقت ندارد؛ اگر اختصاص به وقت نداشته باشد یا این است که قابلیت عدم و ملکه در جنس است یا در نوع است که در جنس مثل عِمیٰ برای عقرب مثال می‌زنند چون جنس حیوان قابلیت اِبصار دارد ولی عقرب ندارد، یا در نوع است مثل اینکه یک نوعی از یک شیئی فاقد آن صفتی است که بقیۀ آن انواع آن صفت را دارند مثل اینکه شخصی نابینا است لکن سایر افراد آن نوعش بینا هستند. این یک بحثی است که خیلی مطلبی هم ندارد و صِرف خواندن متن کفایت می‌کند. این بحث در منطق هم گفته‌ شده است حالا ایشان در اینجا هم آورده ‌است.

غررٌ فی التقابلِ و أقسامِه: