جلسه ۱۳۷

بنابراین اینکه در بعضی از مسائل فلسفی این‌طور گفته‌اند که نفس عبارت است از صورت جوهری که ماده است و آن نفس به ماده تعلّق می‌گیرد و صورت جوهری برای ماده می‌سازد، این خلط است بین صورت ظاهری که عبارت است از صورت شکلیه یا صورت جسمیه و صورت جوهریه که همان نفس است و هیچ ربطی بین این دوتا نیست. ممکن است که یک نفس به یک بدن تعلّق بگیرد ولکن صورت بدن خود را منطبع نکند تا در آن بدن به‌ صورت عمرو بیاید، بلکه زید در قالب عمرو بیاید، این هیچ اشکالی ندارد و دلیل هم بر عدمش نداریم بلکه این مطلب را شواهد وجودی تأیید می‌کنند. همان‌طوری‌که ممکن است یک روح به قوالب برزخی تجلی پیدا کند همین‌طور احتمال دارد که یک نفس و روح در قوالب جسمی به صورت‌های ظاهری متفاوت بروز و ظهور پیدا کند پس ما هیچ دلیلی بر امتناع نداریم بلکه همان‌طور که عرض کردم همۀ شواهد این قضیه را تأیید می‌کنند، بین این دو مسئله فرق بگذارید، بناءًعلیٰ‌هذا ... .

تلمیذ: اینکه بعضی از ظاهر افراد به مسائل نفسانی شخص پی می‌برند این دلالت بر ارتباط بین این حقیقت با آن حقیقت نمی‌کند؟!

استاد: نه، عرض کردم که بین این دو خلط نشود ولکن إن‌شاءالله در بحث نفس می‌گوییم که همین شکل‌گیری که خود بدن ظاهر دارد به‌‌خاطر نحوۀ ارتباطی است که روح با این بدن دارد همان‌طور که ممکن است انسان به‌واسطۀ مداومت بر بعضی از افعال، آن ملکات و صفاتش طوری تغییر پیدا کند که بر شکل ظاهرش هم مؤثر باشد یا ممکن است تغییر در عبادات و امثال‌ذلک حتی در شکل ظاهر تغییر دهد اما اینکه ما بگوییم که الآن این صورت ظاهری که او پیدا کرده است یعنی صورت لحمیتی که او پیدا کرده است به‌خاطر نفس است، نه‌خیر، این‌طور نیست! الآن این شکلی که پیدا کرده است ابرویش این‌طور شده است این به‌خاطر نفس است والاّ اگر نفسش نبود این ابرویش سر بالا می‌رفت، این‌طور نیست!