جلسه ۱۵۰

«نظر به حائط از حیث حائط نمی‌کنیم که سنگ و چوب و فلان است بلکه نظر به حائط می‌کنیم چون سقف روی دیوار است و علاقۀ سقف به حائط از حیث اینکه حائط، حائط است نسبتی است و از حیث اینکه حائط منسوبٌ‌الیه هست از اینکه شما حائط را به‌واسطۀ استقرار سقف بر او منسوبٌ الیه می‌گیرید و سقف هم بنفسه منسوب است، به این اضافه می‌گویند. این همان است که اینها می‌گویند که نسبت برای یک ‌طرف است و اضافه برای دو طرف است. کلام شیخ تمام شد.»

مِنه أیْ مِنَ المضافِ مَا هُو الحقیقیٌ و هُو نَفسُ الإضافةِ و مِنه ما یَشتَهِر أیْ مضافٌ مَشهوریٌ و هُو ما یَعرِضُهُ الإضافة.¹

«و از آنها مضاف است که یک مضاف حقیقی داریم که خود اضافه است»؛ به خود ـ نفس الإضافه ـ اضافه مضاف حقیقی می‌گویند چون یک امر و یک عرضی است که قیام بین دو شیء دارد، این مضاف حقیقی می‌شود. «یکی از آنها که مشهور است [یا همان اضافۀ مشهوری] آن است که اضافه به آن عارض می‌شود.»

و فی المُضافِ الإنعکاسُ قَد لَزَم. فَالأبُ أبٌ لِلابن و الابنُ ابنٌ لِلأب.

تَکافؤٌ فِعلاً و قُوةً حَتَم.²

در مضاف انعکاس لازم است؛ از دو طرف. پدر برای بچه پدر است و بچه‌ برای پدر بچه است. از نظر فعل و قوه تکافؤ حتمی است.

یعنی اگر انتساب، انتساب فعلی است از آن‌طرف هم باید فعلی باشد اگر از این‌طرف قوه است از آن‌طرف هم [باید قوه باشد].

أی إذا کانَ أحدُ المضافینِ بِالفعلِ فَالمضافُ الآخَرِ بِالفعلِ أو بِالقُوةِ فَبِالقوةِ.³

اگر یکی از دو مضافین بالفعل هستند مضاف دیگری هم باید بالفعل باشد [یا اگر یکی بالقوه است دیگری هم باید بالقوه باشد].

مثلاً اگر می‌گوییم که این بالقوه اَب است حتماً این ابن هم باید بالقوه ابن باشد، نمی‌شود یکی بالفعل باشد و یکی بالقوه باشد.

اختَلَفَ المضافُ أو تَشاکَلا أی مِنَ الإضافةِ ما هی مختلفةُ الأطرافِ کَالأبوةِ و البُنوَّةِ و العِلِّیةِ و المعلولیةِ.