جلسه ۱۵۰

تلمیذ: آیا این اضافه در خداوند قبل از خلقت بوده است؟

توضیح رازقٌ إذ لا مَرزوق

استاد: بله، رازقٌ إذ لا مَرزوق یعنی آن‌ جهت افاضه در او قبلاً بوده است که همان «کَان الله و لَم یَکن مَعه شَیءٌ و ألآنَ کَما کان»¹ است یعنی خداوند متعال بعد از رزق و بعد از خلقت مخلوقات، رازقیت را نیاورده است بلکه در خداوند متعال همیشه آن جنبۀ افاضه و جود هست منتها برحسب قوالب امکانیه کم‌کم افاضه می‌کند. در وجودش ذخیره است بعد افاضه می‌کند نه‌اینکه بعداً به‌دست بیاورد والاّ رزقِ بدون مرزوق ممکن نیست چطور ممکن است؟! می‌خواهد چه کسی را رزق بدهد؟! به چه کسی دانه بدهد؟! تا کبوتری نباشد مرغی نباشد که این ممکن نیست.

این اشاره به همان مقام اجمال است که تمام اشیاء در مقام ذات پروردگار به‌نحو اجمال بودند و هستند و خواهند بود اما در مقام تفصیل هنوز مرزوق ظاهری و به این کیفیت وجود ندارد. در مقام اجمال همه بودند، شاید منظورش از رزق هم همان باشد یعنی تمام اینها را در مقام اجمال نگه می‌دارد و حفظ می‌کند بعد آن‌وقت در مقام تفصیل یکی‌یکی اینها را از آن عالم اجمال به‌ ظهور و بروز می‌رساند. یااینکه در معنا این‌طور بگوییم که رازقیتش جنبۀ حدوثی ندارد بلکه جنبۀ قدم دارد.

و إلاّ فَإضافَتُهُ تَعالیٰ إشراقیةٌ. نَحمَدُهُ علی صِفاتِهِ و نُسَبِّحُ بِأسمائِهِ.²

والاّ (اگر مفاهیم عنوانی را لحاظ نکنیم) اضافۀ خداوند متعال همه اضافات اشراقیه است و طرف نمی‌خواهد. [او را بر صفاتش‌ حمد كرده و به‌واسطۀ اسمائش تسبيحش مى‌كنيم].

اینها یک مسائل عنوانی است که دو جهت در آن لحاظ می‌شود. یعنی ایشان با این بیان می‌خواهد دو مسئله را برساند؛ یکی اینکه یک وقت ما به‌ طرف مقابل برای این صفات خداوند متعال نگاه می‌کنیم و یک جنبۀ اضافه در آنها می‌بینیم؛ رازقیت مرزوقیتی دارد خالقیت یک مخلوقی دارد اما یک وقت به اصل و حقیقت این صفات نگاه می‌کنیم می‌بینیم که خود رزقش هم طرف مقابل نمی‌خواهد. این به آن افاضۀ وجود می‌کند. همین افاضۀ وجود آناً فآناً خودش اضافۀ اشراقیه است یعنی به همان امکان قابلیت او که امکان ذاتی آن است افاضۀ وجود در اینجا می‌شود این خودش اضافۀ اشراقی می‌شود نه‌اینکه طرف مقابلی هست و [می‌گوید:] حالا که تو آنجا نشسته‌ای پس بیا این نان و آب را به تو بدهم.