جلسه ۱۵۰

و مِنها المضافُ.

إنَّ المضافَ نِسبةٌ تَکَرَّر. قالَ الشَّیخُ فی قَاطیغوریاس الشِّفاءِ فِی مَعنیَ التَّکرُّرِ هُو أنْ یَکونَ النَّظَرُ لا فی النِّسبةِ فَقَط بَل بِزیادةِ اعْتِبارِ النَّظرِ إلیٰ أنَّ لِلشَّیءٍ نِسبةٌ مِن حَیثُ لَه نِسبةٌ و إلیٰ المَنسوبِ إلیه کَذلک. فَإنَّ السَّقفَ لَه نِسبَةً إلیٰ الحائِط. فَإذا نَظَرتَ إلی السَّقفِ مِن حیثُ النِّسبةِ الَّتی لَه فَکانَ مُستَقراً عَلی الحَائطِ.¹

یکی از این اعراض مضاف است؛ مضاف نسبتی است که تکرار می‌شود. شیخ در قَاطیغوریاس شفاء در معنای تکرّر فرموده‌اند: اینکه نظر فقط در نسبت نباشد بلکه به زیادی اعتبار، نظر باشد، برای شیء یک نسبتی باشد از حیث اینکه برای او نسبتی است و برای منسوبٌ الیه یک نظر شود به‌خاطر اینکه یک نسبتی بین آن شیء و منسوبٌ الیه است. سقف یک ارتباطی با حائط دارد وقتی‌ که شما به سقف نگاه کنید از حیث آن نسبتی که دارد، می‌بینید که این مستقر بر حائط است و روی دیوار سوار است.

ثُمَّ نَظَرتَ مِن حیثُ هُو مُستَقَرٌّ عَلی الحائطِ صَارَ مُضافاً لا إلی الحائطِ مِن حیثُ هو حَائطٌ بَل إلیهِ مِن حیثُ هو مستقرٌ عَلیه. فَعَلاقَةُ السَّقفِ بِالحائطِ مِن حیثُ الحائطِ حَائطٌ نِسبةٌ و مِن حَیثُ تَأخذُ الحائطَ مَنسوباً إلیهِ بِالإستقرارِ عَلیه و السَّقفُ بِنفسِهِ مَنسوبٌ فَهو إضافةٌ. و هذا مَعنیٰ مَا یَقولونَ إنَّ النسبةَ تَکونُ لِطَرَفٍ واحدٍ و الإضافةَ تَکونُ للطَّرَفَینِ انتَهیٰ.²

«بسیار خوب بعد دوباره یک نگاه به حائط می‌کنید حالا این حائط زیر آن سقف است» می‌بینید این سقف آنجا است حائط هم زیر آن است یک ارتباط دوجانبه بین سقف و حائط در شما ایجاد می‌شود که به آن ارتباط دوجانبه «اضافه» می‌گویند. وقتی فقط نظر شما روی سقف است فرض کنید می‌گویید که آقا حالا که دیوار را بالا بردی سقف را هم روی آن بزن. دیگر در اینجا نگاه نمی‌کنید به اینکه الآن آن سقف باید بالا باشد و حائط هم زیر آن باشد، فقط نظر شما نصب سقف روی حائط هست. فقط یک انتساب بین سقف و حائط دارید ولی یک‌وقت می‌گویید که نگاه کن ببین این سقف بالا است؛ روی دیوار است و دیوار پایین است یعنی پایین بودن دیوار و اتکا سقف و ارتباط آن را با سقف درنظر می‌گیرید، بعد می‌بینید که یک مسئلۀ دوجانبه در کار است یکی اینکه این سقف روی دیوار است دیگر اینکه دیوار زیر سقف است، به این ارتباط دوجانبه اضافه می‌گویند. در واقع خیلی راحت است منتها ایشان یک مقداری خواسته سفت‌کاری کند، مشکلش کرده است.