جلسه ۱۵۶

و ما یُقالُ فِی دفعِها أنَّه یکونُ حینئذٍ وجوبُ الوجودِ عرضیاً معلَّلاً فَلَمْ یَکنْ شیءٌ مِنهما واجبَ الوجود بِما هو واجبُ الوجود بَل شیءٌ ذلکَ الشیء واجبُ الوجود.¹

«آنچه در دفع این شبهه فرمودند در این ‌موقع وجوبِ وجود عرضی مَعَلّل است» چون عرضی است و وقتی که عرض شد عروض عرض بر معروض نیاز به علت دارد پس وجوب وجود یک علتی می‌خواهد تا وجوبِ وجود را به این دوتا ماهیت ما افاضه کرده باشد. «وقتی که نیاز به شیء ثالت داشته باشیم پس این دوتا واجب‌الوجود نیستند و ممکن می‌شوند از نظر اینکه واجب‌الوجود هستند»، واجب‌الوجود بالذات نیستند بلکه واجب‌الوجود بالغیر هستند «بلکه شیئی هستند که این شیء واجب‌الوجود است». اینها محمول بالضمیمه هستند و دراین‌صورت دیگر خارج محمول نیستند.

و قَد أبطَلوه فَهو مدفوعٌ بأنَّه یَلزَمُ ذلکَ لو کان وجوبُ الوجودِ عرضیاً بِمعنَی المحمول بِالضمیمةِ و مِن عوارضِ الوجودِ و لیسَ کذلک بَل العرضیُ بِمعنَی الخارج المحمول و مِن عوارضِ الماهیةِ کَالشیئیةِ فإنَّها عرضیةٌ لِلأشیاءِ الخاصة مع أنَّها تُنتَزَعُ مِن نفسِ ذواتِها فَهی مُستَحَقَّةٌ لِحملِها فی ذواتِها.²

«اینها باطل کردند» و گفتند که این باطل است و این محمول بالضمیمه است و وجوبِ وجود ذاتی او است نه‌اینکه عرضی از باب خارج محمول بالضمیمه باشد.

«این جوابی که اینها دادند فایده‌ای ندارد به‌خاطر اینکه این عروض و نیاز به علت لازم می‌آید اگر شما وجوب وجود را عرض به‌عنوان محمول بالضمیمه بگیرید» عرضی محمول بالضمیمه مثل ابیض «و از عوارض وجود بگیرید، این‌طور نیست» بلکه ذاتی وجود است نه‌اینکه از عوارض باشد مثل ابیض نسبت به قرطاس نیست که از عوارض قرطاس باشد «بلکه عرضی به‌عنوان خارج محمول است و از عوارض ماهیت است مانند شیئیت» یا مانند زوجیت برای اربعه که اربعه در خارج وجود داشته باشد یا نداشته باشد شما زوجیت را از آن انتزاع می‌کنید. این عوارض ماهیت می‌شود. «شیئیت برای اشیاء خاصه عرضی است»، می‌گوییم: هذا شیءٌ، هذا شیءٌء، این شیئیت بر این اشیاء خارجی عارض می‌شود خاصه. «بااینکه این شیئیت از خود ذوات اینها انتزاع می‌شود» نه‌اینکه به‌عنوان محمول بالضمیمه بلکه به‌عنوان خارج محمول است.