جلسه ۱۶۰

تلمیذ: نبودن وجود و نبودن خیر خودش همان شر است چون شر امور عدمی است، وقتی امور بود، نبودنش مثل نبودن پول شر است.

استاد: ببینید اگر بحث را روی این می‌بریم که وجود خیر است پس دیگر خیر کثیر و شر قلیل معنا ندارد.

تلمیذ: چرا؟ وجودش محدود است، چون محدود است با امور عدمی توأم است؛ وجود یک وقت تام است یک وقت ناقص است اگر ناقص باشد...

استاد: آن کسی که این بحث را مطرح می‌کند که ارسطو هست شر را از اوصاف وجود می‌گیرد و بحث می‌کند، این بحثی که ما الآن می‌کنیم اَلشّرُ اَعدامٌ یک بحث دیگری است، إن‌شاءالله می‌گوییم که وجود خیر محض است و شر یک امر عدمی است، آن یک مطلبی است اما اینکه ما از اوصاف وجود گرفتیم، می‌گوییم که حالا اگر این وجود نباشد به کجا برمی‌خورد؟!

وَ أمَا الأقسامُ الثَلاثَةُ الأخَرُ فَلا یُمکِنُ وجودُها کَما قُلنا تَرجیحٌ مَرجوحٍ و تَرجیحُ ما تماثلا أیِ المُساوی علی المُساوی بِلا مُرَجِحٍ شراً کثیراً مَعَ شَرٍ مُساوٍ أبطلا أیِ لُزومُ ذَینِکَ بِالتوزیعِ علی تَقدیرِ وُجودِ ذَینِ أبطَلَ وُجودَهُما فِإذا لَم یَکونا مُوجودَینِ لَم یَکُنِ الشَرُ المَحضُ موجوداً بِطریق أولیٰ وَ لَم یَحتَجِ إلی دَلیل.¹

اما اقسام سه‌تایی دیگر وجودشان ممکن نیست ‌همان‌طور که گفتیم: ترجیح مرجوح لازم می‌آید یا ترجیح ما تماثلا لازم می‌آید ترجیح مساوی بر مساوی بدون مرجح، شر کثیر با شر مساوی باطل می‌کنند» که این دو قسم وجود داشته باشند؛ شر کثیر یا با شر مساوی، آن شر تامّ هم که دیگر به طریق اولیٰ باطل است.

«لزوم این دوتا؛ ترجیح مرجوح و ترجیح ما تماثلا بلامرجّح، بر تقدیر وجود این دوتا، باطل می‌کند این دوتا را که شر کثیر و شر مساوی باشد، حالا اگر این دوتا شر کثیر و شر مساوی موجود نبود به طریق اولیٰ شر محض نباید موجود باشد و این احتیاج به دلیل ندارد.» این مکتب ارسطو بود اما افلاطون چه می‌فرماید؟! ایشان می‌فرمایند که شر امر عدمی است.