جلسه ۱۶۶

حالا صحبت در این است که آیا این علم پروردگار عین ذات او است یااینکه عین ذات او نیست؟! لا شک بر اینکه تمامی اشیاء ـ چه اشیاء مادی و چه اشیاء مجرد ـ دارای حدّ هستند، تمامی اشیاء دارای اعراض هستند، دارای حدود هستند بنابراین اگر بگوییم که خداوند متعال عین این مظهر است دراین‌صورت خداوند را محدود به یک مظهریّت کرده‌ایم درحالی‌که نفس اطلاق این حد بر پروردگار، مانعیّت از اندراج حد دیگری در آن ذات می‌کند چون حد از بروزات و ظهورات آن امر متعیّن است و امکان ندارد حد یک امر متعیِّنی به امر متعیِّن دیگری تسرّی کند. امکان ندارد آن سفیدی که برای این کتاب است به کتاب دیگری تسرّی کند. امکان ندارد این حدودی که الآن برای این کتاب است به حد دیگری تسرّی کند. امکان ندارد آن وزنی که الآن برای این شیء است برای دیگری باشد. حدود و عوارض مشخِّصۀ یک امر متعیّن اختصاص به او دارد و قابل تسرّی نیست. اگر ما خداوند را در این تعیّنات محدود کردیم پس خداوند را محدود کردیم به حدودی که آن حدود قابل جمع در یک ‌نقطه و در یک محور نخواهد بود.

بنابراین باید چه بگوییم؟! باید بگوییم که این اشیاء عین ذات او است نه در مقام حدّ بلکه در مقام ذات؛ یعنی آن ذات بسیط است که به این صورت محدود آمده است نه‌اینکه الآن آن ذات محدود شده است. نه‌خیر، محدود در ذات خودش جدای از آن ذات نیست. وقتی که این‌طور شد پس تمام اشیاء که به علم حضوری و بوجودها عند الحق حاضر و ناظر هستند با صرف‌نظر از آن حدود، عین ذات می‌شوند، قضیه این است. یعنی وقتی که ما آن اشیاء را بدون توجه به حد آنها درنظر می‌گیریم همین وجود بسیط و منبسط می‌شود.

تلمیذ: ... عین یعنی عین ذات به ذات است دیگر؟

استاد: بله.

تلمیذ: وقتی تمام حدود در آن مقام ازبین می‌رود دیگر بروزات عین ... ذات به ذات است؟