جلسه ۱۶۶

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

غررٌ فی أنَّ أیا مِنَ النُّعوتِ عین و أیا منها زائد.

غرر في أنَّها مُتحدةٌ كُل مَع الأخرىٰ.

در جلسات قبل عرض شد که صفات پروردگار یا صفات اضافی محضه هستند یا غیر محضه:

ـ محضه مثل قادریت، عالمیت، رازقیت، خالقیت و امثال‌ذلک که فقط صرف انتساب بین دو شیء است؛ بین رازق و مرزوق، بین خالق و مخلوق، بین قادر و مقدور.

ـ یک صفتی هم داریم صفت غیرحقیقی است یعنی محضه نیست و جهت اعتبار در آن کمتر است مثل صفت خلق، خالق، رازق، قادر که این بِالإضافه به غیر لحاظ می‌شود درحالی‌که در وجود ذات یک امر متحققی است. گرچه خود همین اضافۀ این معالیل به آن علت، جنبۀ اشراقی و افاضه‌ای دارد نه‌اینکه جنبۀ تقابل و تعدد هویّتی و به اعتبار دیگر ماهیتی داشته باشد و بدون آن ‌جهت اشراق و افاضه، آن ‌جهتِ مقابل که محقِّق اضافه است تحققی ندارد؛ ﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيۡ‍ًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ﴾³ ارادۀ شیء قبل از تحقّق آن شیء تحقّق دارد پس قبل از اراده، شیئی نیست. ﴿إِذَآ أَرَادَ شَيۡ‍ًٔا﴾ نه‌اینکه شیئی در عالم خارج باشد و او ارادۀ تکوّن آن را بکند نه‌خیر، ﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ﴾ امر پروردگار و جهت خلقی پروردگار به این کِیف است که وقتی ﴿إِذَآ أَرَادَ شَيۡ‍ًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن﴾، ﴿فَيَكُونُ﴾؛ همان اراده که ﴿كُن﴾ تکوینی حق است مساوی است با نفس تحقق آن شیء در خارج.

تلمیذ: این‌ جهت خالقیت همین‌طور است، اما رازقیت چه منافاتی دارد که زیدی هست و بعد رازقیت یک تحققی دارد که جنبۀ اشراقی فقط در او لحاظ نشده...