جلسه ۱۷۲

در حدودی که آن شب را عرفاً بگویند امشب؛ یعنی از نظر لیلیت با آن شهرهایی که ماه را می‌بینند در یک حساب باشند. مثلاً اگر طول شب پنج ساعت یا هفت ساعت است در این هفت ساعت در یکی از اینها ماه دیده بشود، به‌طوری‌که در آنجایی که ماه دیده می‌شود در آنجا در همان زمان شهرهای کناری هنوز شب هستند. چنین مسافتی [ملاک است] در واقع می‌توانیم بگوییم که یک قولی بین این قول معروف که اگر در یک جا دیده شود برای همۀ [کرۀ زمین کافی است] ـ این خیلی حرف ضعیفی است که حرف آقای خویی است¹ ـ و این قول که فقط نیم ساعت یا یک ساعت اختلاف باشد. چنین مسئله‌ای هست.

تلمیذ: برای مکه و مدینه و عراق و اینها هم حجت می‌شود؟

استاد: بله آنها هم همین‌طور است.

تلمیذ: ... در عربستان دیده باشند برای ما حجت می‌شود؟

استاد: برای بلاد غرب حجت می‌شود.

تلمیذ: پس این که داریم چه می‌شود ما می‌گوییم بیست و نه روز، اینها سی‌روز می‌شود؟

استاد: کدام؟!

تلمیذ: پس درست نیست دراین‌صورت حالا همیشه ماه یک روز، زودتر اینجا هست؟

استاد: البته همیشه نیست.

تلمیذ: غالباً این‌طور است؟

استاد: بله، این‌طور است. ما در اینجا باید به عرف نگاه کنیم و ببینیم که عرف این بلاد را چه چیزی می‌بیند. در روایات آن‌طوری‌که هست چنین توسعه‌ای را نداده‌اند یعنی مثلاً دو ساعت اختلاف یک ساعت اختلاف [حجت است].

تلمیذ:...؟

استاد: بله، یک ساعت اختلاف حجت است.

تلمیذ: این در موضوع مثلاً سی‌روز دیدن و رؤیت یکی باشند حالا شما می‌فرمایید که باهم ارتباط ندارند طریقیت است، اگر یکی بر دیگری چیز بکند...

استاد: اگر مفهوماً متعدد باشند نه، مصداقاً یکی باشند باز همین موضوعی است.

تلمیذ: مفهوماً مثل بیّنه و رؤیت می‌شود...

استاد: نه، خود بیّنه به رؤیت برمی‌گردد، بیّنه که نیست بلکه بیّنه خودش باید ببیند پس باز همان رؤیت است، حالا یا خودت ببینی یا بیّنه ببیند فرقی نمی‌کند ولی صحبت در مضی ثلاثین است که با بیّنه فرق می‌کند.