جلسه ۱۷۴

تلمیذ: آن‌وقت آن مرتبه اسمش چیست؟

استاد: آن مرتبۀ علم حضوری است، به آن مرتبۀ دوم علم حضوری می‌گویند، بعد، از این علم حضوری صفات تراوش می‌کند؛ علم تراوش می‌کند، قدرت تراوش می‌کند، اینها پایین‌تر می‌شوند.

تلمیذ: مثلاً «واحد» و «احد» می‌گوییم؟

استاد: نه این...

تلمیذ: مثلاً بین این دوتاست؟

استاد: بله بین آن دوتاست یعنی باز این از «احد» جلوتر است. به مرحلۀ «هو» نرسیده است ولی بین «هو» و «احد» است. دیگر اینها را ما درمی‌آوریم، مگر هرچه هست باید از قدیمی‌ها گفت؟! خودمان اصطلاح جعل می‌کنیم!

تلمیذ: این یک امر واقعی است یا انتزاعی است؟

استاد: ببینید به‌طورکلی تمام مسائل عرفانی تا به مرحلۀ شهود نرسند برای انسان واقعی نیستند ولی صحبت در این است که به‌طورکلی ما همین مسائل واقعی را از مشاهدات و از برهان و از بدیهیات خودمان انتزاع می‌کنیم. کدام حکیمی با دل و با وجدان و قلبش آن عوالم و آن صفات را اثبات کرده است؟! با همین مشاهدات و بدیهیات و براهین اثبات می‌کنند، حالا در مقام جمع یا موافق درمی‌آید یا مخالف درمی‌آید لذا شما می‌بینید در مقام تشخص و تشکک در وجود مخالف درمی‌آید، نظر حکیم یک چیزی است نظر عارف چیز دیگری است چون او آنچه را که می‌بیند، می‌گوید، بین گفتن و دیدن تفاوت است. در بعضی موارد نظر موافق درمی‌آید، دیگر به این بستگی دارد که انسان تا چه حد در نظر خودش صائب باشد.

قُلتُ نَعَم قَدِ استَدَلَّ صدرُالمتألّهین قُدِّسَ السِرُه بتَکافؤِ المتضایفینِ فی المَشاعرِ و غَیرِه علی اتحادِ العاقِل و المَعقولِ فی العِلم بِالغَیرِ أیضاً.¹

می‌گویم: بله، صدرالمتألّهین به تکافؤ متضایفین در مشاعر و غیرش بر اتحاد عاقل و معقول در علم بالغیر ایضاً استدلال کرده است و گفته است که در علم به غیر بین عاقل و معقول متحد است.

یعنی آن صورت بالذّات که همان معلوم بالذّات است با عاقل متحد است، معلوم بالعرض که جدا است و کنار است و کاری به این ندارد.