مرتب سازی:
جلسه ۱۸۲
5تلمیذ: یعنی آثاری که ما در این مرحله میبینیم این آثار در آن مرحله هست ولی بهنحو روشن، واضح، مبینتر و معلومتری؟!
استاد: ببینید تمام این آثار در مرحلۀ بالاتر بهنحو قویتر هست این درست است ولی آیا این بهنحو قویتر بودن دلیل است بر اینکه بهنحو ضعیفتر نیست یا واجد ضعیفتر است؟! ما الآن داریم ضعیف را میبینیم.
تلمیذ: حالا این لامپی که مثلاً صد وات دارد نور میدهد یک وات داخلش هست یا نیست؟!
استاد: یک وات داخلش هست یعنی این مرکب از صدتا یک وات است بهجای اینکه شما صدتا لامپ یکییکی کنار هم بگذارید، همۀ برقهایش را جمع کردید و یک سیم درست کردید و این انرژی و نیرویی که باید در صدتا لامپ صرف شود را در یکی جمع کردهاید بنابراین اگر ما نور این چراغ را تجزیه کنیم صدتا یک لامپی میشود. اینکه ما همه را در آن جمع کردیم کاری نداریم صحبت در این است که این برقی که الآن در این لامپ هست، اگر شما کلید را بزنید این برق بروز و ظهور پیدا میکند و اگر نزنید این برق همانجا سر جایش هست ولو دائماً بگویید: برق داخل این سیم است، میگوییم که بله، هست قبول داریم ولی بالأخره نور کجا رفته است؟! آیا فعلاً نور هست یا نه؟! تا کلید را نزنید نور از آن بیرون نمیآید، اینهایی که در این عالم هستند و ما اینها را میبینیم ـ حالا این عالم هیچ، چون این مشاهَد ما است ـ در عالم مثال و عالم بالاتر تمام اینها مراتب نزول هستند، چرا فقط این عالم را میگویید؟! آیا اینها با همان تفاصیل و خصوصیات بودهاند یا نبودهاند؟! اگر نبودهاند و واقعاً معدوم بودهاند که علم به معدوم محال است، خود خدا هم نمیتواند علم به معدوم پیدا کند. اگر بودهاند به همین کیفیت هم بودهاند پس این برای ما مجهول است و برای خداوند متعال که مجهولیت ندارند؛ تمام این حوادث و مسائل که در عالم کون بودهاند و هستند و خواهند بود إلیٰ ما لا نهایة، در آن وجود منبسط و ذات پروردگار بهنحو تفصیل حضور داشتهاند ولی از نقطهنظر ضعف مراتب عِلّی، اطلاع بر این مراتب مبتنی بر این است که انسان بر آن مرتبه اشراف داشته باشد.