جلسه ۱۸۸

تلمیذ: ﴿كُلَّ يَوۡمٍ هُوَ فِي شَأۡنٖ﴾ ما یک یوم که بیشتر نداریم؟!

استاد: کلُ دورٍ در اینجا؛ در هر دوری.

تلمیذ:. ... به معنای نزول می‌گیرند.

استاد: خب همان دیگر؛ دور، خودِ آن نزول مراتب دارد؛ مراتبِ عقل دارد، مراتبِ غیر عقل دارد، پایین دارد، مثال و ملکوت دارد؛ بینهما متوسطات دارد. این عوالمی که هست همه شأنیت او را در مظاهر مختلف بیان می‌کند.

و قَد عَرَّفَوا قُدرتَه تَعالىٰ بِصِحِّةِ الفِعلِ و التَّركِ و هُو بَاطلٌ إذِ الصِّحةُ هي‌ الإمكانُ و وَاجبُ الوجودِ بِالذّاتِ وَاجبُ الوُجودِ مِن جَميعِ الجَهاتِ فَالقدرةُ كونُ الفاعلِ بِحَيث إن شَاءَ فَعَلَ و إنْ لَم يَشَأ لَم يَفعَل كَما قُلنا.¹

«[متکلمین قدرت خداوند متعال را به صحت فعل و ترک تعریف کردند]» که صحیح باشد فعل و ترک از او، وقتی فعل و ترک صحیح بود بعد خداوند فعل را انجام می‌دهد، اما اگر فعل فقط صحیح بود ولی ترک صحیح نبود این جهل می‌شود. می‌گویند: خدا این‌طور است که هم بشود انجام بدهد و هم بشود انجام ندهد. «این باطل است زیرا صحت فعل و ترک عبارت از امکان است و واجب‌الوجود بالذات، از جمیع جهات واجب‌الوجود است؛ و اینکه بر یک امری قدرت نداشته باشد بعد قدرت پیدا کند پس معلوم می‌شود نسبت به آن فعل ناقص است و واجب نیست و وجوب قدرت خداوند متعال وجوب ذاتی است.

«و همان‌طور که گفتیم: قدرت این است که به مشیّت برمی‌گردد؛ اگر بخواهد انجام می‌دهد و اگر نخواهد انجام نمی‌دهد»، این‌طور نیست که انجام ندادن و انجام دادن در خارج هم تحقق پیدا کند بلکه مشیّت او است و این مشیّت همیشه بوده است؛ این مشیّت او است که می‌تواند انجام بدهد و می‌تواند ندهد. کسی بر انجام دادن مجبورش نکرده است.

لكِنْ بِالفِعلِ الشُّعورُ وَجَبا و يَلزِمُه المَشيَّة المُعتبرة سَابِقاً لِقولِنا:

فَالحقُ‌ تعالى ـ موجِبٌ‌ ـ بكسر الجيم ـ أي فاعل يَجِبُ فعلُه بِقدرَتِهِ و اختيارِه.‌ِ²‌