جلسه ۱۸۸

اگر مشیّت خدا نباشد اینها اختیار نمی‌کنند و اینها علم به مشیّت خدا دارند و اختیار می‌کنند. تک‌تک سلول‌های بدن ما عالم به مشیّت هستند و طبق مشیّت خدا کار می‌کنند؛ جذب و دفع می‌کنند و به حیات خودشان ادامه می‌دهند. تمام سنگ‌ریزه‌های عالم بر طبق اختیار خودشان دوام و حیات و بقاء دارند. این مسئلۀ اختیار تشریعی با تکوینی تفاوت پیدا می‌کند و دو چیز جدای از هم هستند.

تلمیذ: ... کل اشیاء عالم مکلف هستند چون تکلیف...

استاد: بله تکوینی است.

تلمیذ: اختیار بین فعل و ترک ندارند؟

استاد: ندارند، ولی چون مشیّت خدا را ادراک می‌کنند طبق مشیّت عمل می‌کنند و نافرمانی اصلاً معنا ندارد. یعنی شمر و یزید هم همین‌طور هستند؛ شمر و یزید در جنبۀ تشریعی‌شان اختیار دارند اما در جهت تکوینی خودشان نه؛ یعنی دست و مغز و خصوصیاتش، تمام اینها مشیّت خدا را دارند انجام می‌دهند گرچه الآن در نفس خودش احساس می‌کند که عاصی است و دارد خلاف می‌کند و با توجه به خلاف دارد آن کار انجام می‌دهد، آن جدای از این است.

عروض عرض ناصالح موجب خروج از تحت حکومت خدا و مظهریت خدا نمی‌شود

ما موجودی که جدای از مظهریت حق باشد اصلاً نداریم و به صِرف این عَرَضی که یک عَرَض ناصالح است و بر افراد عارض می‌شود آنها را از تحت حکومت خدا و مظهریت خدا خارج نمی‌کند بلکه هرچه باشد این‌هم مظهر خدا است. مظاهر خدا هستند اگر یک‌قدری دیدمان را توحیدی کنیم دیگر خیلی مسائل در اینجا پیش می‌آید. این بحث تمام شد.

بحث دیگر راجع به این است که قدرت خداوند متعال عام است و شمولش جمیع مشاکل و وجودات را می‌گیرد. این دیگر نیازی به دلیل ندارد ولی از نقطه‌نظر اینکه ایشان بحث قدرت و اینها را مطرح کرده‌اند به‌جهت این است که بعضی افتراق قائل شده‌اند به اینکه ذوات اشیاء مشمول قدرت حق هستند ولی افعال اشیاء مشمول نیستند؛ اینها قائل به ثنویت شده‌اند. چطور شما ذوات انسان را مشمول قدرت خدا می‌دانید ولی می‌گویید که در افعال هیچ ربطی به قدرت خدا ندارد؟! در خود ذات اشیاء ما دخالت نداریم و در مورد فعل ما او دخالت ندارد؛ خودمان به‌وجود آمدیم ولی در کارهایمان ـ یعنی کاری که انجام می‌دهیم ـ دیگر او دخالت ندارد. بله، نهایت کاری که این آقایان انجام بدهند بگویند که خدا قدرتش را به ما داده است. همین، قدرتش را به ما داده است مثل اینکه شما بنزین را داخل ماشین می‌ریزید اما الآن این ماشین از این خیابان می‌رود یا از آن خیابان این دیگر به راننده مربوط است و دیگر به ماشین مربوط نیست؛ خدا بنزین کارها را به ما داده است همین نان و آب و دوغی که می‌خوریم اینها همه‌اش قدرتی است که خدا داده است، صحت و سلامت جسم، قدرتی است که خدا به ما داده است، تمهید شرایط، قدرتی است که خدا داده است ولی افعالی که ما انجام می‌دهیم دیگر به خدا مربوط نیست؛ خدا می‌گوید: خودت می‌دانی، برو پی‌ کارت، خواستی از این‌طرف بروی برو، داخل جهنم می‌اندازمت، خواستی از این‌طرف برو داخل بهشت می‌اندازمت. ﴿إِنَّا هَدَيۡنَٰهُ ٱلسَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرٗا وَإِمَّا كَفُورًا﴾¹ هر کاری که می‌‌خواهی انجام بدهی خودت می‌دانی، بنده حدود حکمرانی خودم در افعال تو نیست، من فقط تو را خلق کرده‌ام و بعد تو را مختار و رها کردم به آنچه که تشخیص می‌دهی عمل کنی و به آنچه که فاسد می‌دانی‌ پرهیز کنی. این دیگر به خودت مربوط است، بعد هم آنجا گوشت را می‌گیرم و خلاصه آنجا از تو حساب پس می‌گیریم. اینکه تو چه‌کار می‌خواهی انجام بدهی من خبر ندارم و انجام نمی‌دهم در کار تو هم دخالت نمی‌کنم.