جلسه ۱۸۸

تلمیذ: در وحدت وجود قدرت و قادر را یک امر اعتباری می‌دانیم اگر وحدت وجود، و وجود منبسط است پس دراین‌صورت قادر و مقدوری نیست!

استاد: ما اَشکال مختلفی می‌بینیم این اَشکال مختلف از کجا آمده‌اند؟!

تلمیذ: همان اَشکال مختلف، وجود منبسط است.

استاد: وجود منبسط که وجود مجرد است آیا تطورش به اطوار مختلف دالّ بر قدرت نیست؟! فرض کنید که این قرطاس خودش در ازل سفید بوده است و‌ تا الآن هیچ‌چیزی بر او پیدا نشده است شما می‌توانید بگویید که در اینجا قادری وجود ندارد، قدرتی وجود ندارد اما اگر این صفحه اوّل سفید بود بعد سیاه بشود، بعد قرمز بشود، بعد سبز بشود، شما می‌گویید: این تلوّنی که در اینجا پیدا شده است یک منشأ می‌خواهد، این تبدّل یک منشأ می‌خواهد که آن منشئش [قادر است] یک قادری آمده است اینها را این‌طرف و آن‌طرف کرده است حالا یا قادر مختار یا غیر مختار، بالأخره اگر وجود بر همان بساطت خودش باقی بماند آن قدرت و تبدّل و تغیّر و اینها دیگر معنا ندارد. علت اینکه الآن ما می‌گوییم: این وجود قادر است چون ما در وجود تطوّر و اختلاف می‌بینیم، ﴿كُلَّ يَوۡمٍ هُوَ فِي شَأۡنٖ﴾¹ می‌بینیم؛ این‌طرف، آن‌طرف، بالا، پایین، سبز، سفید، سیاه، آسمان، زمین، ملائکه و مجردات همۀ اینها تطورات وجود هستند خب از کجا این تطوّر پیدا شده است؟!

تلمیذ: بالأخره تطوّر هم خودش از سنخ وجود است خودش هم از خود وجود است؟

استاد: خودش آمد و خودش را برگردانده است، اشکال ندارد. خودِ این وجود در خودش تغییر و تحول ایجاد کرده است.

تلمیذ: می‌گویم که مقدور و قادر به نسبت به خودش می‌شود؛ مقدور و قادر یک امر اعتباری می‌شود.

استاد: کسی نگفته است که متعلَّق برای یک عالَم دیگر است و از آن عالم به اینجا آورده است بلکه هر کاری می‌کند در خودش دارد کار انجام می‌دهد. اصلاً مسئلۀ وحدت وجود یعنی همین؛ خودِ وحدت وجود یعنی یک وجود واحد ـ همان یک وجود واحد ـ دارد در خودش این‌طرف و آن‌طرف می‌کند، کم می‌کند، زیاد می‌کند، بالا و پایین می‌کند.