جلسه ۱۸۹

استاد: خودِ اشتداد وجودی هر شخص و مراتب وجودی هر شخص عبارت از ذات و کیفیت وجودی او است و امکان ندارد [به دیگری تبدیل شود] یعنی من‌باب‌مثال ذات امیرالمؤمنین علیه‌السّلام امکان ندارد به پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم تبدیل شود و بالعکس چون دارای ملکات خاصِّ خودش است. همین‌طور امکان ندارد حضرت ابراهیم به موسی و موسی به عیسی تبدیل شوند. هر ذاتی برای خودش یک اشتداد وجود دارد و آن اشتداد وجودی یک افعال و یک ملکاتی را می‌طلبد. حالا خودِ آن ذات که اصل‌الوجود است به‌واسطۀ همان مرتبۀ اشتداد وجود و خصوصیاتی که دارد اگر بیاید کار کند، آن کار باعث می‌شود که آن ذات به آن مرحلۀ از آن کمالی که هست در همان حیطۀ اشتداد وجودی خودش برسد، اگر کار نکند در همان مرحلۀ استعداد باقی می‌ماند.

تلمیذ: پس دراین‌صورت ملکات همان اشتداد و عدم اشتداد می‌شوند؟

استاد: نه، ملکات عبارت از بروزاتِ آن مرتبۀ اشتداد وجودی است. آن بروزات ملکات هستند.

تلمیذ: یعنی فعلیت؟

استاد: فعلیت. آن‌وقت آن فعلیت یک صورت ظاهری دارد یعنی آن فعلیت یک جهت نفسانی دارد یک صورت ظاهری دارد. الآن ما در ذات خودمان شهوت را احساس می‌کنیم یا نمی‌کنیم؟! می‌کنیم ولی آیا ما شهوت هستیم؟! نه، ما می‌توانیم این شهوت را در ذات خودمان ازبین ببریم ولی الآن ما دارای این ملکه هستیم. الآن ما در ذات خودمان رحمت و عطوفت را احساس می‌کنیم ولی می‌توانیم با همین فعل و افعال خودمان رحمت و عطوفت را ازبین ببریم. می‌توانیم ازبین ببریم و تبدیل به یک حیوان و انسان قسی بشویم که اگر صد نفر را هم جلوی او سر ببرند هیچ طوری نشود. همین شخصی که آزارش به یک مورچه هم نمی‌رسید تبدیل به این می‌شود. یعنی انسان از ذات خودش افعالی را بروز می‌دهد که آن افعال موجب یک ملکاتی می‌شوند که آن ملکات آن ذات را دائماً عوض می‌کند تا به حدی که ﴿خَتَمَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ وَعَلَىٰ سَمۡعِهِمۡ وَعَلَىٰٓ أَبۡصَٰرِهِمۡ غِشَٰوَةٞ وَلَهُمۡ عَذَابٌ عَظِيمٞ﴾¹می‌شود و به آن حد می‌رسد. درست شد؟! صحبت در این است که این ملکات هستند که نفس را می‌سازند یا نفس است که ملکات را می‌سازد و به‌واسطۀ ساختن ملکات، خودش هم تغییر می‌کند؟!