جلسه ۱۹۱

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرّحمن الرّحیم

عرض شد که وجود تمام اشیاء از آنجایی که آن وجود دو نسبت دارد یکی منسوب به فاعل است و یکی منسوب به قابل است بنابراین ایجاد هم دو جهت دارد؛ یکی جهت انتساب به فاعل دارد و یکی جهت انتساب به قابل [دارد]، همان‌طوری‌که وجود ما یک جهت انتساب به فاعل دارد و یک جهت انتساب به ماهیات ما [دارد]، از جهت انتساب به فاعل «واجب» است و از جهت انتساب به ماهیات «ممکن» می‌شود، فاعل با اضافۀ اشراقیه این ممکن را به واجب تبدیل می‌کند.

همین‌طور ایجاد هم ـ یعنی افعال و حرکات و سکنات ما ـ دو جهت دارد، یک جهت انتساب به فاعل دارد و یک جهت انتساب به قابل دارد، از نقطه‌نظر انتساب به فاعل که مبدأ المبادی است «وجوب» می‌شود، از نظر انتساب قابل که ماهیت ما است «ممکن» می‌شود پس چگونه ممکن است که ما اصل وجود را از خدا بدانیم ولی ایجاد را از خدا ندانیم؟! ایجاد فعل ما باشد ولی وجود فعل خدا باشد؟!

مرحوم آقا می‌فرمودند که وقتی این بحث را با مرحوم علاّمه طباطبایی ـ رضوان الله تعالیٰ علیهما ـ می‌خواندند، مرحوم علاّمه در مقام [تقیه] بودند و نمی‌خواستند هر چیز را بگویند و ایشان می‌فرمودند که در درس اشکال من این بود که می‌گفتم چطور ممکن است شما وجود این چراغی که در وسط اتاق آویزان است یا چلچراغی که آویزان است را مستند به این سقف بدانید و این بقاء خودش را مستند به سقف بدانید اما حرکاتی که در اینها پیدا می‌شود مستند به سقف نباشد؟! اگر این در وجود خودش به آن سقف اتکاء دارد و اگر سقف نباشد می‌افتد و می‌شکند و همه ازبین می‌رود پس این حرکات او هم همه مستند به آن گیره‌ای است که آن گیره این را نگه داشته است و خلاصه اگر آن گیره نباشد حرکات هم نیست. حالا این مثال بود.