جلسه ۱۹۱

ضرورت بیان حقیقت و واقعیت اشیاء

می‌فرمودند که مرحوم علاّمه هیچ چیزی نگفتند، وقتی بیرون آمدند گفتند: «آقا سید محمدحسین هر حرفی را نمی‌شود هرجایی زد» مثل اینکه ایشان در آن موقع در حالِ تقیّه بودند ولی نمی‌شود که حقیقت را نگفت. حقیقت و واقعیت اشیاء باید بیان شود، حالا اگر کسی قبول نمی‌کند [نکند] حقیقت سر جای خودش محفوظ است، ما که نمی‌توانیم دروغ بگوییم و نمی‌توانیم که خودمان پرده روی چشم خودمان بیندازیم، واقعیت خارج است، حالا یکی نمی‌تواند ببیند! نبیند!

فرعیّت ایجاد بر وجود

مرحوم حاجی در اینجا روی این مسئله خیلی پافشاری دارد ایشان می‌فرماید که ایجاد فرعِ وجود است، شما وجود ذات را از خدا می‌دانید اما ایجادی که به‌واسطۀ این وجود است از خدا نمی‌دانید! اینکه عقلاً محال است!

تلمیذ: ایجاد یعنی افعال؟

استاد: افعالِ این ذات، افعال این وجود که این ذات است و انجام. ...

این یک مطلب بود که البته در مفصلات توضیحات بیشتر داده شده است که دیگر وارد شدن در اینها خیلی طول می‌کشد.

بیان تعاریف متعدد برای حیات

بحث دیگری که ایشان مطرح می‌کنند بحث حیات است، برای حیات تعریفات متعدده‌ای شده است؛ بعضی‌ها می‌گویند که از خصوصیتش حرکت در ماده است. این [تعریف] رد شده است به اینکه حرکت در ماده برای خصوصیات حیات دنیوی و حیوانی است اما [در] عوالم [دیگر] و امثال‌ذلک [ماده وجود] ندارد.

تعریفی که برای حیات شده است ـ تعریف زیاد شده است ـ این است که حیات لازمۀ علم و قدرت [است] یعنی در هرجایی که علم و قدرت بود در آنجا حیات است. علم یعنی ادراک، قدرت یعنی فعل، منظور فعل مادی نیست، افعال مجرده که جهت تجردی دارند همۀ اینها نشان‌دهندۀ یک خصوصیت و مسئله‌‌ای هستند که آن مسئله باعث شده است که علم و قدرت پیدا بشوند.

تلمیذ: برعکس نیست؟! حیات موجب قدرت است.

استاد: عرض کردم که این دو منبعث از حیات هستند یعنی در هر جایی که علم و قدرت است حتماً در آنجا باید حیات باشد و به این وسیله تمام اشیاء دارای حیات می‌شوند.