جلسه ۱۹۳

معنای تکلّم در انبیاء

تکلمی که در انبیاء و امثال‌ذلک هست این تکلّم به معنای شنیدن نیست بلکه تکلّم به معنای القاء یک حقیقتی از حقایق وجود در نفس است. این تکلّم می‌شود؛ یک حقیقتی را در خودش می‌یابد لذا می‌گوییم: ﴿وَكَلَّمَ ٱللَّهُ مُوسَىٰ تَكۡلِيمٗا﴾¹ این ﴿وَكَلَّمَ ٱللَّهُ﴾ به این معنا نیست که موسی گوشش را تیز کرد و خدا در گوشش چیزی گفت بلکه‌ یعنی حضرت موسی در نفس خودش یک حقیقتی را وجدان کرد. وجدان این حقیقت، تکلّم می‌شود. همان‌طور که شما فیلمی تماشا کنید، تماشا کردن این فیلم نشان دادن وقایعی برای شما است و شما یک وقایعی را می‌بینید اما در انبیاء [حتی مثل] تماشا کردن فیلم نیست بلکه خود آن نفس واقعه در قلب او قرار داده می‌شود. انگار خودش را در واقعه می‌یابد، این عبارت از تکلّم خداوند متعال است. البته این‌هم مقامی نیست که حالا بخواهید تعجب کنید.

یک وقت خدمت مرحوم آقا بودم بعد از اینکه علامۀ طباطبائی ـ رضوان الله تعالیٰ علیهما ـ از دنیا رفته بود، خدا ایشان را رحمت‌ کند، کسی از این آقایان مدرسین قم گفته بود که ایشان الآن در مقام تکلّم هستند؛ ﴿وَكَلَّمَ ٱللَّهُ مُوسَىٰ تَكۡلِيمٗا﴾! مرحوم آقا فرمودند:

﴿وَكَلَّمَ ٱللَّهُ مُوسَىٰ تَكۡلِيمٗا﴾ که مقام نیست! ایشان خیلی بالاتر از این حرف‌ها هستند! علامه خیلی بالاتر از این حرف‌هاست!

حالا آن شخص داشت تعریف می‌کرد که ایشان در مقام تکلّم هستند. وقتی [مرحوم علامه] داشت فوت می‌کرد، حرف می‌زد این خیال می‌کرد حرف می‌زند پس مقام تکلّم است! حالا بندۀ خدا الآن مدرّس اسفار است وای به حال ما! این داشت حرف می‌زد ایشان در مقام تکلم‌اند و ﴿وَكَلَّمَ ٱللَّهُ مُوسَىٰ تَكۡلِيمٗا﴾ است! بیچاره بندۀ خدا داشته ذکر می‌گفته است!

تلمیذ: بنابراین دیگر بحث که پیدا می‌شود فرقی که الآن بین حدیث قدسی و قرآن قائل بودند بیخود می‌شود چون معنای قرآن هم نفس پیغمبر تلقّی کرده و خود حضرت هم این قرآن را القا کرده یعنی به لفظ ایشان ایراد کردند نه‌اینکه حضرت حق بلفظِهِ ... به نفس ایشان پیدا بشود؟