جلسه ۱۹۳

این حیثیت در ما تفاوت پیدا می‌کند؛ ما مستمع هستیم و ما مبصر هستیم و بصیر هستیم، این جنبۀ سمعی که در ما هست یعنی صدایی به گوش می‌رسد ولی در خداوند متعال چگونه است؟! در بصر نوری وارد چشم می‌شود اما در خداوند متعال چگونه است؟!

بعضی‌ها مانند مرحوم حاجی علم او را تعلق به مسموعات گرفته‌اند و آن علم را به سمع تعبیر کرده‌اند. به‌ عبارت دیگر به‌جای اینکه آن حیثیت سمعی را سمع بنامند، متعلق سمع را دخیل در این اتّصاف قرار داده‌اند یعنی چون علم او به مسموعات تعلق می‌گیرد پس یک نحوه ارتباطی بین او و مسموعات وجود دارد که به‌جهت آن ارتباط می‌گوییم: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ﴾¹یعنی می‌شنود و چون علم او به دیدنی‌ها تعلق می‌گیرد، می‌بیند و یک ‌نحوه ارتباط بین او و دیدنی‌ها قرار دارد که به او بصیر می‌گوید.

اگر این‌طور باشد بنده هم خیلی چیزها می‌گویم؛ علم او تعلق به محسوسات دارد پس به اعتبار این تعلق باید بگوییم: إنَّ الله حاسٌ حساسٌ! آیا علم او تعلق به مذوقات ندارد؟! آیا مذوقات از باب مُبصَرات هستند یا غیر مبصرات هستند؟! آیا از باب مسموعات است؟! کدام یک از آنها است؟! مذوقات و مشمومات، نه از مقولۀ مسموعات هستند و نه از مقولۀ مُبصَرات؛ اصلاً مقولۀ جدایی برای خودشان هستند. آیا علم خدا به مشمومات ـ آن چیزهایی که قابل بویایی است ـ تعلق ندارد؟! پس چرا نمی‌گوییم: خداوند متعال شامٌّ؟!

تلمیذ: چه اشکالی دارد؟

استاد: خب نداریم.

تلمیذ: نداریم که دلیل بر نبود نمی‌شود.

استاد: خب همین، آقایانی که این مطلب را گفته‌اند دلیلشان این است که تمام اوصاف را به این دو وصف برگردانده‌اند و گفته‌اند که خداوند متعال از سایر اوصاف دیگر منزه است چون اینها جنبۀ مادی دارند و در خداوند متعال اوصاف دیگر نیامده است چون شبهۀ تشبّه به ماده است.

عرض ما این است که بین مسموعات و مبصرات با بقیه چه فرقی است؟! اگر قرار باشد اطلاق سمع و بَصَر به‌لحاظ متعلَّق اطلاقش بر پروردگار صحیح باشد خب حسّ و شامّه و مشمومات و مذوقات و امثال‌ذلک هم باید صحیح باشد. حالا شما می‌گویید: ما به‌وسیلۀ آلات مادی احساس می‌کنیم و در خدا فرق می‌کند ما می‌گوییم: [در بقیه] هم همین‌طور است. الکلامُ الکلام؛ نحوۀ ادراک مذوقات و مشمومات خدا با ما فرق می‌کند. اگر این ابصار ابصار مادی است و مادی بودن اشکال وارد می‌کند چطور این اشکال را در جنبۀ مشمومات و مذوقات درنظر نمی‌گیرید؟! پس همه را در بحث تجرّدات ببرید و بگویید که از مقولۀ تجرد وقتی که وارد شویم آن مقولۀ تجرد، مُبصرات همه را می‌گیرد، مسموعات را هم داخل در مبصرات قرار بدهید چرا جدا کردید؟! چرا دو باب وضع کردید؛ یکی باب سمع و یکی باب بصر؟!