جلسه ۱۹۵

حمد و تسبیح اشیاء عبارت از حمد و تسبیح تکوینی

این را می‌فهمید که حمد اشیاء و تسبیح اشیاء عبارت از حمد و تسبیح تکوینی آنها است که دارد آن مؤثر را حمد می‌کند، آن حقیقت که مبدأ اوّل است را تسبیح می‌کند.

«اگر کلمات خداوند را به اشیاء اضافه کنیم وجودات این کلمات همان‌طوری‌که وجودات اشیاء هستند» و ما می‌گوییم: وجود زید وجود عمرو و وجود را به این ماهیات نسبت می‌دهیم «اینها هم کلماتی هستند» ـ‌ کلمات این اشیاء کلماتی هستند ـ‌ که حکایت از این اشیاء می‌کنند؛ یعنی وجود حکایت می‌کند از آن ماهیتی که بر آن ماهیت قالب زده شده است.

و بِالجملةِ إذا أضيِفَ الوجوداتُ ـ إليه تعالى ـ كانَتْ الكلُّ إعراباً عَنِ الغيبِ المَصونِ و الكَنزِ المَكنُونِ و كانَتْ كلماتٌ و خطاباتٌ مِنه متعلقةٌ بِالماهيات و إذا أضيفَتْ إلى الماهيات كانَتْ إظهاراً مِنها و شرحاً و كشفاً لِجَمالِهِ و جَلالِهِ و الحمدُ المتعارفُ أيضاً شَرحٌ و إظهارٌ لِفضائلِ المحمودِ و فواضِله.¹

«و بالجمله وقتی که وجودات را به خداوند نسبت بدهیم تمام کل، اعراب از غیب مصون و کنز مکنون است و کلمات و خطابات که از او است؛ از حق است؛ از آن غیب است و این کلمات و خطابات تعلق به ماهیات گرفته است و وقتی که این وجودات را به ماهیات خودشان نسبت بدهیم» مثل وجود عمرو، وجود زید، وجود قمر و وجود فلان نسبت بدهیم، «این اظهاری است از ماهیات و شرح و کشف است برای جمال او و برای جلال او» که تعیّنات را می‌رساند که خدا چطور قالب‌گیری کرده است و چطور قالب زد و به چه شکل و خصوصیتی درآورده است؟! «و این حمدی که ما می‌کنیم همین چیز است؛ وقتی که ما شخصی را حمد می‌کنیم داریم خصوصیاتش را بیان می‌کنیم آنچه را که فضائل و فواضل او است را بیان می‌کنیم.» پس هرچه که در این عالم هست، اظهار صفات محمود است پس هر وجودی بخصوصیَّتِهِ دارد صفتی از صفات او یا صفاتی از صفات او را اظهار می‌کند پس این‌هم حمد است.