جلسه ۲۰۱

تلمیذ: طبق فرمایش شما دیگر اینجا ترتیب نباشد؛ ترتیب صورت، ترتیب...؟

استاد: چرا دیگر، یعنی در مقام تکوّن خارجی، آخرین مرتبۀ ظلمت و آخرین مرتبۀ سلسله هیولا است؛ هیولا یعنی همان جسم خارجی و ماده، ماده است.

تلمیذ: ... به اعتبارات می‌توانیم بگیریم.

استاد: می‌دانم اما خود اعتبار هم در تعلق خارجی خودش مراتب دارد. همان‌طوری‌که عرض کردم فرض کنید شخصی می‌خواهد یک بِنا بسازد چطور اوّل آن زمین و بعداً آن شاکله را درنظر می‌گیرد و ... آیا در عالم خارج هم اوّل رنگ را می‌سازد بعد سراغ آن می‌رود، یا بر طبق ذهن خودش اوّل آن زمین و آنها را درنظر می‌گیرد بعد آهن می‌چیند بعد دیوار درست می‌کند و بعد کف می‌زند و بعد گچ می‌زند و بعد رنگ می‌زند یعنی آنچه را که در خارج تحقق می‌کند به وزان آنچه هست که در قبلاً ذهن ترسیم کرده است، درست شد؟! این‌هم همین‌طور است، آنچه را که در خارج تحقق پیدا می‌کند از نقطه‌نظر سنخیت بین علت و معلول تا به آن سنخیت تامّه برسد این سلسله باید درست باشد، نمی‌شود که عقب و جلو باشد، شنبه که جایش را با یک‌شنبه عوض نمی‌کند. پس ما اوّل احتیاج به نوع داریم بعد احتیاج به صورت داریم بعد احتیاج به هیولا داریم، این سلسله از نقطه‌نظر اشرفیت و اخسّیت باید لحاظ شود این هم همین‌طور است.

... أي فَفاضَ الهَيولى‌ وَ اَختَتَمَ القُوسُ بِها أي بالهيولى‌ نزولاً فَهذا هُوَ القُوسُ النُزُولي وَ في مُقابِلِه القُوسُ الصُعودي مَراتِبُه كَمَراتِبِه و يُقابِلُ كُلُّ مِن هذِه بِنَظيرِه مِن تِلكَ‌ كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ‌ لٰكِن النُّزول مِنَ الأشرف فَالأشرف وَ الصُعودُ مِنَ الأخسِ فَالأخس بِمُقتَضى قاعدةِ إمكانِ الأشرف و الأخس.¹

«قوس نزولی به‌واسطۀ هیولا اختتام پیدا می‌کند»، قوس صعودی است که حالا این هیولا از نظر ارتباطش...، در اینجا مقام ایجاد و انشاء بود، دومی مقام تکامل و کمال است که این هیولا که به اَدنیٰ العوالم رسیده است حالا در مقام کمال دوباره می‌خواهد برود و به همان جنبۀ تجردی خودش برسد. «در مقابلش قوس صعودی است مراتب آن‌هم مثل مراتب همین است و هیچ فرقی نمی‌کند ولی آن مرتبه، مرتبۀ تفصیل است و مرتبۀ اوّل مرتبۀ اجمال بود همان‌طوری‌که شما را آوردیم به همین کیفیت شما بازگشت خواهید کرد و به تجرد خواهید رسید ولکن نزول از بالا به پایین است و از قوی به ضعیف است و صعود از پایین به بالا است از اخسّ است» و می‌خواهد از پایین حرکت کند و به بالا برود به مقتضای قاعدۀ امکان اشرف و اخسّی که بعداً ذکر خواهد شد، این هم یک مطلب بود.