جلسه ۲۰۲

أو أخْرَيَين فَتلازُمُ‌ بَينِهِما بَطَل‌ يَعني لو فُرِضَ الصادرُ الأوَّل عنه تعالى صورة أو هيولى بَطلَ التَّلازمُ بينهما و قد ثَبَتَ. أمّا إذا كانَ هيولى فلِأنَّه يَجِبُ أن يكونَ لَها تَقَوُّمٌ بدونِ الصُّورَة و تقدّم عليها و أمَّا إذا كانَ الصورةُ فَلأنَّها يَجِب أن يكونَ لَها استقلالٌ فِي سَبَبِيَّتِها لِلهَيولى معَ أنَّها محتاجةٌ فِي تَشَخُّصِها إلى الهيولى و الشي‌ءُ ما لَم يَتَشَخَّص لَم يُوجَد.¹

یااینکه دوتای دیگر است که صورت و هیولا باشد. تلازم بین صورت و هیولا این فرض ما را باطل می‌کند یعنی [اگر صادر اوّل از خداوند تعالی] صورت یا هیولا باشد تلازم بین این دوتا باطل است و ثابت شده است. اگر صادر اوّل هیولا باشد باید بدون صورت تقوّم داشته باشد (چون باید علت برای صورت باشد. برای صورت متقدم باشد). اگر [صادر اوّل] صورت باشد باید در سببیّتش برای هیولا استقلال داشته باشد و سبب برای هیولا تامّ باشد بااینکه صورت در تشخص خارجی هم احتیاج به هیولا دارد (به عبارت دیگر ما صورت بدون هیولا نداریم) و تا شیء تشخّص پیدا نکند وجود پیدا نمی‌کند.

پس این صورت در تشخّص احتیاج به هیولا دارد، هیولا هم در کینونیّتش نیاز به صورت دارد.

و هذِهِ الأقسامُ لَمّا بَطَلَتْ‌ و كونُه جِسماً باطل مِن رأس لِعدمِ كونِهِ واحداً حيثُ إنَّه مركبٌ مِنَ الهيولى و الصورة و لذا لَم نَتَعرَّض لَه.²

وقتی همۀ این اقسام باطل شد و اینکه جسم از رأس باطل است چون جسم واحد نیست بلکه مرکب از هیولا و صورت است لذا ما معترض نشدیم.

چون آنهایی که جنبۀ وحدت دارند را لحاظ کردیم. جسم که اصلاً جنبۀ وحدت ندارد بلکه جنبۀ ترکّب دارد بنابراین قطعاً نمی‌شود که جسم صادر اوّل باشد چون صادر اوّل باید واحد باشد.

فَوحدةُ المبدإ عقلاً مفارقاً لَه وحدةٌ جَمعِيّةٌ اقتَضَتْ‌ لِعدمِ ربطِ المركب و باقِي الوَحَدات العددية بِتلكَ الوحدةِ الحقَّةِ الحقيقية.³

پس وقتی که این‌طور شد مبدأ اول، عقل مفارق را اقتضاء می‌کند که برای او یک وحدت جمیعه است که همۀ وحدات را در خود دارد. چون اولاً مرکب ربط باهم ندارند و باقی وحدات عددیه که از این عقل به‌وجود می‌آیند به این وحدت حقّۀ حقیقیۀ عقل مرتبط هستند و داخل هستند.