جلسه ۲۰۲

این بحث عقلی بود.

تلمیذ: مرتبت نیستند ...

استاد: بله دیگر.

تلمیذ: یعنی باقی وحدات عددیه هم به آن وحدت حقّه حقیقه مرتبط نیستند.

استاد:: نه. آن باقی است اگر عقل نباشد آن‌وقت آن وحدات حقّۀ حقیقیه به این مربوط نیستند به‌خاطر اینکه خود مرکب در اینجا وحدت ندارد، پس وحدات دیگر هم که به‌دنبال این وحدت هستند دیگر مربوط به او نخواهند شد. باید عقل باشد که با وحدت جمعیّۀ خودش باقی وحداتِ وحدت حقیقیه را به‌واسطۀ همان بساطت خودش در بر بگیرد.

و أمّا الدليلُ النَّقلي‌.

فَكَقولِه صلّی الله علیه و آله و سلّم: اوّل ما خَلَقَ اللهُ العقل‌.

و كَقولِ أميرِ المؤمنين علي علیه‌السّلام: حينَ سُئِلَ عَنِ العالَمِ العِلوِي صور عارية عَنِ الموادِ خالية عَنِ القوةِ و الاستعدادِ تَجلى لَها فَأشرَقَتْ و طالَعَها فَتَلألأت ألقَى فِي هويتها مثالَهِ و أظهَرَ عَنها أفعالَه الحديثَ.¹‌و²

اما دلیل نقلی، [مثل قول رسول الله صلی الله علیه و آله و سلّم که فرمودند: اوّلین چیزی که خداوند خلق کرد عقل بود.]

یا مثل قول امیرالمؤمنین علی علیه‌السّلام وقتی که از ایشان راجع به عالم علوی سؤال شد حضرت فرمودند: صوری هستند که مواد عالم مُلکی و طبعی را ندارند، جنبۀ قوه و استعداد در آنها نیست بلکه جنبۀ فعلیت هست. خداوند به این صُور تجلی کرده است و اینها ظهور پیدا کرده‌اند و در اینها طلوع کرده است و اینها متلألئ شده‌اند و به صور مختلف درآمده‌اند. خداوند در هویت این صور مثال خودش و مانند خودش را القاء کرده است یعنی نمود خودش را در اینها به‌وجود آورده است و ظهور خودش را در اینها قرار داده است و افعال خودش را اظهار کرده است؛ افعال خودش را به‌واسطۀ اینها به منصّۀ ظهور درآورده است.

و في حديثِ الأعرابي و حديث كميل فِي أقسامِ النَّفسِ عَنِ أميرِ المؤمنين علي علیه‌السّلام³ دلالةٌ عليه أيضاً.⁴

که حضرت می‌فرماید: نفس نباتیه و نفس حیوانیه و نفس نامیه که حدیث مفصّلی است و اینجا جای بحثش نیست.