جلسه ۲۰۹

تلمیذ: مشائین نبود.

استاد: مشائین بود. آنکه هرکدام جداجدا باشد مسلک مشائین بود و اشراقیین جدا بود همان‌طور که خود ایشان فرمودند. حالا توضیحات بیشتری بعداً بحث می‌کنیم.

غررٌ فِي تَمايُزِ الأشِعّةِ العَقلِيَّةِ و تِكَثُّرِها فِي المَحّلِ العَقلِي و شعورِه بِها بِخلافِ الحِسِّيةِ فِي الحِسّي

مَا امتازَت إلا بِتَمايزِ العللِ أشِعّةٌ حسيةٌ وقعَتْ‌ على مَحلٍّ‌ حسّيٍ كَأشعَّةِ سُرُج فِي حائِط إذْ لا يُمكِن تمايزُها إلا بِالسُّرُج‌.¹

«این غرری است در تمایز اشعّۀ عقلی و تکثّر این اشعّۀ عقلیه» ـ که ما اسمش را عوالم معنا و عوالم ربوبی می‌گذاریم ـ «در محلی که آن محل، محل عقلی است نه در محل حسی یعنی در خود عالم عقل اینها تکثر دارند و شعور این محل به آن اشعّۀ عقلیه و به آثار وجودی عقل به خلاف اشعّۀ حسیه در عالم حسی، اشعّۀ حسیه امتیازی ندارد مگر به تمایز علل خودشان، [تا اینکه] اشعّه بر محل حسیه واقع بشوند، مانند اشعّه در چراغ‌های مختلف در دیوار و تمایز اشعّه ممکن نیست مگر به سراج» یعنی اگر شما به خود نور نگاه کنید می‌بینید که اینها با همدیگر تمایز ندارند مثلاً دیوار سفید است اما سفیدی زیاد و کم، دیگر، یک تکه‌اش سفید یک تکه‌اش بیشتر نه دیوار همۀ اینها وقتی نورهای مختلف به یک محل بیایند انسان تمایزی در اینجا احساس نمی‌کند. بله، وقتی نگاه به پشت می‌کند که یک طرف‌های متفاوتی دارند اینجا نور می‌اندازند، اما وقتی که به دیوار نگاه می‌کنید می‌بینید همۀ آنها یکی هستند ولی در عقل یکی نیستند. خود آنها هویتشان باهم امتیاز دارد؛ خود وجودشان.

لا يَشعُرُ ذلكَ المَحل المَيِّت‌ ازدِيادَاً فِی الأشعّةِ إذْ لَيسَ بِحَيّ لكن‌ لَيسَ كَذلِك إذْ لِبعض دونَ بَعض فيه‌ أي فِي المحل‌ِ فَي‌ءٌ أي يَقَعُ الظِّلُّ عَن بعضِها معَ بَقاءِ بعضٍ و لو كانَ الواقعُ مِن أحدِهِما عينَ الواقعِ مِنَ الآخر لَمٰا كانَ كَذلِك.²

«این محل میّت شاعر این نیست؛ ازدیاد را در اشعّه احساس نمی‌کند زیرا حیّ نیست ولی این‌طور نیست که واقعاً همین‌طور باشد که چیزی نباشد چون ما می‌بینیم که برای بعضی غیر از بعضی در محل، سایه هست»؛ در این محل ممکن است سایه باشد اثر یک چراغ بر آن اثر دیگری بیشتر باشد یعنی وقتی که شما یک چراغ را پشت چراغ دیگر قرار می‌دهید سایۀ چراغ در آن دیوار می‌افتد و آن دلیل بر این است که الآن یک عایقی در مقابل این واقع شده است که اگر من‌باب‌مثال آن عایق نبود نور این مستقیماً می‌خورد پس اینکه شما احساس ظلّ می‌کنید دلیل بر این است که مبدأش متفاوت است و در مبدأش تکثّر است.