جلسه ۲۰۹

این تفاوت بین اشعّۀ عقلیه و عالم عقول که حیات و علم محض است و بین عالم ظلمات که عالم حس است در آنجا ادراک است در آنجا هیچ چیز غایب از ذات نیست آنجا جهل معنا ندارد عالم آنجا عالم معرفت است ولی در عالم حس که عالم دنیا است عالم جهل و افتراق است و در اینجا هیچ چیز بر چیزی زائد نخواهد شد یعنی اگر صدتا جسم را روی هم بگذارید هیچ به ادراکاتشان اضافه نمی‌شود، به شعورشان اضافه نمی‌شود به‌خاطر اینکه اجسام مرده هستند ولی علم و شعور و اینها برای عالم عقل است که وجود دارد. این یک بحث بود.

غررٌ فِي فذلكة ما ذُكِر.

و هي كيفيةُ صدورِ الطبقةِ العرضيةِ مِنَ الطّولِيةِ و غيرِ ذَلك.¹

«خلاصه‌گیری آنچه که ما تابه‌حال صحبت کردیم؛ چگونه طبقۀ عرضیه از طبقۀ طولیه صادر می‌شود؛ طبقات عرضی از طبقات طولی چطور پیدا می‌شوند؟» آیا عرضی خودش یک طبقۀ جدا دارد یااینکه این طبقۀ عرضی هم از همین طبقۀ طولی است؟! مسالک در اینجا مختلف است.

فَكان‌ ـ تامّةٌ ـ مِن كلٍّ مِن إشراقات‌ٍ ذُكِرَت‌ْ عقلٌ كَما كانَ عقل‌ مِنَ المُشاهدات‌ ـ اللامُ لِلاستِغراق ـ فرداً و بِالجِهاتِ‌ أي مَعَ الجِهاتِ‌ فرداً و مَثنى ـ حالان مِنَ الجِهات ـ كَالقَهرِ و الحُبِّ و فقر و غنى‌....²

«”کان“ تامّه است. از هرکدام از اشراقاتی که قبلاً ذکر شد»؛ اشراق عقل اوّل بر دوم، دوم بر سوم و امثال‌ذلک، «از هر اشراقاتی عقلی است همان‌طوری‌که عقلی از مشاهدات است» یعنی همان‌طوری‌که جنبۀ مشاهدۀ معلول به علت خودش موجب زائیده شدن عقل می‌شود اشراق علت به معلول پایینی هم موجب زائیده شدن یک عقل دیگر می‌شود «حالا تنهایی و به جهاتی یعنی با جهات تنهایی و باهم ـ این فرداً و مَثنیٰ حال هستند ـ یعنی جهات فردی یا جهات با همدیگر بودن، مانند قهر، حُب، فقر و غنیٰ» که این جهات قهر می‌آیند جنبۀ قهری درست می‌کنند، قاهر درست می‌کنند و جنبۀ حُب می‌آید یک جنبۀ محبت درست می‌کند، جنبۀ فقر می‌آید فقر را درست می‌کند و جنبۀ غنیٰ می‌آید غنیٰ را درست می‌کند و همین‌طور مانند سایر مسائل.