جلسه ۲۱۰

و نورُ الأنوار تعالى شأنه شروعٌ فِي بيانِ كثرةِ الجهاتِ الحقيقيةِ الوافيةِ لِصدورِ العقولِ فِي الطبقةِ المتكافئةِ الَّتي كلٌّ منها منشأ لِوجودِ نوعٍ طبيعي في هذا العالم الطبيعي بِأنَّه تعالى‌ لَها أي لِكلٍّ مِنَ العقولِ المُتِرَتِّبَة مُشاهَدٌ ـ بِصيغةِ المفعول ـ فَيَحصُلُ مِن شهودِ كلّ منها لِنورِ الأنوارِ و غيرِهِ بِوسطٍ و غيرِهِ عقل فِي الطبقةِ المتكافئةِ كَما فِي كلِّ إشراقٍ بِوسطٍ و غيرِهِ كَما نَذكُرُه بِالتَّفصيلِ على ما قُلنا.¹

«و نورالانوار که شأنش متعالی است در بیان کثرت جهات حقیقیه، حالا جهات حقیقیه که وافی است، برای صدور عقول در طبقۀ متکافئه» ایشان از اینجا شروع می‌کنند [به بیان] آن جهات حقیقیه‌ای که آنها موجب صدور عقول در یک سطح و در یک جهت می‌شوند که چگونه اینها به‌وجود می‌آیند! «هرکدام از اینها برای یک نوع در این عالم منشأ هستند و این را به‌وجود می‌آورند»، هر عقلی موجب برای یک نوع در این عالم است؛ عقل حیوان موجب حیوان است عقول متفاوته موجب حیوانات متفاوته هستند، انسان همین‌طور، جن همین‌طور، آن صور مکدّره همین‌طور، منورّه همین‌طور. تمام آنچه را که در این عالم به‌وجود می‌آیند به‌واسطۀ یک عقلی است که آن عقل نوعش را اوّل به‌وجود می‌آورد، شبیه همان مُثُل افلاطونیه البته شبیه او است، که تمام اینها در یک سطح هستند و این یک سطح می‌آید نوع را در عالم طبیعی به‌وجود می‌آورد. البته این دیگر آخرین نوع از عقل در مرتبۀ مادون است. ایشان این‌طور می‌فرمایند که «خداوند برای هرکدام از این عقول مترتبه یک مشاهدَی دارد یعنی او را مشاهده می‌کند حاصل می‌شود از شهود هرکدام از این عقول با نور انوار و غیر نور انوار، به توسط و یا به غیر توسط یعنی یا خودش نورالانوار را می‌بیند یا به توسط بالایی می‌بیند»، به‌واسطۀ هرکدام از این مشاهده یک نوری یک عقلی پیدا می‌شود در همان مرتبه‌ای که در آن مرتبه هست، همان‌طوری‌که در اشراق به باب توسط یا به غیر توسط یک نور در مرتبۀ پایین پیدا می‌شود، چون افاضه می‌شود. «همان‌طوری‌که ذکر کردیم.»