جلسه ۲۱۲

فَالقوَى الظاهرةُ و الباطنةُ فِي هذِهِ النشأةِ عشرةٌ و فِي النشأةِ المثاليةِ أيضاً عشرةٌ لِتطابُقِ العوالِم لكنَّ لِسعةِ عالمِ الفوق تُضرَبُ العشرة فِي مثلِها ... .¹

«قوای ظاهره و باطنه در این نشئه ده‌تا است»؛ پنج‌تا برای ظاهر و پنج‌تا برای باطن و «در نشئۀ مثالیه هم ده‌تا است چون این عالم ظاهر با آن عالم باطن باید تطابق داشته باشد لکن چون عالم فوق سِعه دارد این ده‌تا در مثل خودش زده می‌شود» یعنی چون او سعه دارد هرکدام از این قوا، قوای دیگر را هم در خودش دارد مثلاً از ناحیۀ سمع، بَصر هم در سمع هست، ابصار هم در سمع هست، احساس هم در سمع هست، تخیل هم در سمع هست. حالا سراغ تخیل می‌آییم؛ ابصار هم در آن هست سمع هم در آن هست اینها همه در آن هست.

تلمیذ: کسی که می‌خواهد ببیند اگر هم با چشم و هم با دست ببیند این نیروی زیادی نشد که از شخص...؟!

امکان بیرون آمدن از قوانین عالم ماده با تجرد

استاد: این اشتداد آن را می‌رساند چون هم تنها می‌تواند و هم به‌واسطۀ سایر قوا می‌تواند این کار را انجام بدهد. اتفاقاً یک بحثی هست که امروز‌ی‌ها مطرح کردند و نظایرش هم آمده است مثلاً بعضی‌ها در یک حالات خاصی دیده‌اند که با گوششان بعضی از مسائل را احساس می‌کنند درحالی‌که گوش برای شنیدن است یا با گوش می‌بینند یااینکه بعضی از انسان‌های خیلی خارق‌العاده که فاقد سه عضو رئیسه بودند ـ چشم و گوش و زبان ـ اینها با دست خودشان احساس می‌کنند با دست خودشان در مقابل چیز قرار می‌گیرند و با مواجهۀ با آن می‌گویند که مثلاً چه کسی کجا است و چطور است و امثال‌ذلک. این یک حقیقتی است که از باب «و النفس فی وحدته کُلُّ القویٰ»² وقتی که نفس تجرد پیدا می‌کند می‌تواند آلاتی را که برای او آن آلات مُعِدّه است را بر طبق خواست خودش به استخدام دربیاورد مثلاً فرض کنید با زبان ببیند، با چشم بشنوند یا با گوش ببیند و احساس کند. این بر طبق این است که الآن نفس آمده و از این دید و از این آلت دارد مشاهده می‌کند و به‌کار می‌گیرد. اگر نفس به مرحلۀ تجرد برسد در آن مرحلۀ تجرد دیگر استخدام آلت برای او به اراده و میل خودش است. به‌طورکلی می‌تواند خود را از قوانین عالم ماده بیرون بیاورد.