جلسه ۲۱۳

البته اینها توجیهات است ولکن اگر ما به دقت نگاه کنیم افلاطون این مسائل را نمی‌گوید و دلیلی ندارد بر اینکه حالا ما به‌خاطر تصحیح یک نظریه‌ای بیاییم ماهیت آن نظریه را تغییر بدهیم این خلاف است. وقتی افلاطون این حرف را می‌زند و آثاری را بر آن بار می‌کند و حتی می‌گوید: هر خروسی که در اینجا صدا کند به‌خاطر این است که آن خروس ربّ‌النوع صدا کرده است و او باعث شده است که همه صدا کنند اصلاً این مسائل با صور علمیه نمی‌سازد؛ صور علمیه جنبۀ تعیّن هر فرد است جنبۀ سِعی ندارد درحالی‌که در این مُثُل قائل به سعۀ فرد هستند یعنی در عین اینکه یک فرد، فرد جزئی است درعین‌حال جنبۀ سعی برای همه دارد و لذا به‌نظر می‌رسد این توجیهات ناموجّه هستند و این تأویلات در غیر جایشان می‌باشند. امثال این مطالب از ملاصدرا خیلی دیده شده است که اصلاً رأی شخصی را به ‌یک ‌نحوی برمی‌گرداند ... درحالی‌که اصلاً ما لا یرضی صاحِبُه است حالا می‌خواهد به‌عنوان دفاع از او بیاید این کار را انجام بدهد.

این را باید خیلی دقیق لحاظ کرد که انسان در هر نظریه‌ای نه خیانت کند و نه شَدُرسنایش¹ کند حالا من‌باب‌مثال چون یک نظریه‌ای هست بخواهد درستش کند بگوید که منظورش این است. اگر واقعاً می‌فهمد که این دارای این خصوصیت است به همان کیفیت بیان کند ما که نباید اضافۀ بر او بیخود یک حرفی بزنیم. می‌گویند: شخصی آمده بود و روایات عجیب و غریبی آورده بود برای ثواب قرائت قرآن و سور. یکی از او پرسید: ما چنین چیزی را نداریم این روایت را از کجا آورده‌ای؟! گفت: این روایت را خودم ساختم؛ کسی که فلان سوره را بخواند فلان ‌قدر به او ثواب می‌دهند و بعد چون دیدم مردم قرآن نمی‌خوانند آمدم و این روایات را جعل کردم که مردم قرآن بخوانند! اینها همه‌اش فضولی در کار خدا است. انسان باید آن‌طوری‌که هست و همان‌طور که به نظرش می‌رسد [بیان کند] البته بدبین نباشد و عینک بدبینی و نیّت سوء نداشته باشد و درعین‌حال هم بیخود و ناموجّه توجیه نکند. اینها هم از این قبیل است.