امکان استصحاب عدم نعتی بدون استصحاب منعوت

بنابراین اصلاً به‌طورکلی در قضایای حملیۀ ما جهت خارجی لحاظ نشده است تا اینکه شما بخواهید بگویید که در أکرم الرجل العالم این‌طور بوده است که أکرم الرجل الخارجی، أکرم الرجل الموجود فی الخارج إذا کان عالما؛ این‌طور نیست. بلکه خود عالم بر سر رجل فی‌حدّنفسه آمده است، و اصلاً کاری به وجود خارجی ندارد.

تلمیذ: این فرمایش شما لازمه دارد.

استاد: این کلام، عرض بنده نیست؛ فرمایش مرحوم آقای حکیم است.

تلمیذ: مثلاً در أکرم العالم العادل اگر ما بگوییم که برگشتش به قضیۀ موصوف به خارج نیست لازمه‌اش این است که هر کسی که فرض شده است این رجل عادل هست این را می‌شود اکرام کرد ولو در خارج نباشد. آن‌وقت این اکرام تحقق پیدا می‌کند؟ کلام مرحوم نائینی به‌خاطر وجود اکرام است؛ به‌خاطر این است که اکرام عملاً لا یتحقق الاّ در خارج. بنابراین باید برگشتش به حملیۀ خارجیه باشد دیگر! والاّ ذهنیه را هم شامل می‌شود. اکرام ذهنیه می‌شود؟!

توضیح کلام آیةالله حکیم

استاد: توجه کنید، کلامی که مرحوم آقای حکیم می‌گویند این است که شارع وقتی که می‌گوید: علما را اکرام کن؛ می‌خواهد این را بگوید که ما یک عالم داریم، یک وجوب اکرام داریم. می‌گوید من نمی‌گویم الآن در خارج عالمی هست یا نه، فرض کنید که الآن تمام کرۀ زمین، همه فاسق هستند؛ این را می‌خواهد بگوید که هر وقت که عالمی در این کرۀ زمین به‌وجود آمد، از مادرش زائیده شد، این وجوب اکرام هم سرش می‌آید؛ من الآن کاری به وجود خارجی ندارم.یعنی وقتی که شارع و مولا وجوب اکرام را لحاظ می‌کند، و این خطاب را می‌کند، لحاظش افراد فعلیۀ خارجی نیستند افراد مقدرة الوقوع هستند.

توجیه کلام مرحوم نائینی

البته عرض کردیم مرحوم نائینی در اینجا بر خلاف مسلک منطقیین سیر کرده است و قضیۀ طبیعیه و ... در اینجا با این چیزی که ایشان گفتند فرق می‌کند. حالا بر فرض بگوییم مطلب ایشان به اصطلاح... اما مرحوم نائینی نمی‌خواهد بگوید که مولا وقتی می‌گوید أکرم الرجل العالم یعنی می‌گوید الآن افراد معلومی در خارج هستند، این را نمی‌خواهد بگوید. مطلب ایشان این است که مولا می‌خواهد این را بگوید که این حکم دائر مدار تحقق این موضوع در خارج است؛ اگر این موضوع در خارج تحقق پیدا کرد، این حکم هم بر آن می‌آید.