تبیین اشکال دخول فرد مشکوک تحت عام

تحول عام به عنوان نقیض خاص بعد از تخصیص

بناءًعلی‌هذا در مسئلۀ عام و خاص و تمسک به عام در شبهات مصداقیه، آنچه که از عام منعقد می‌شود، چه با توجه به استثنای متصل یا مخصص منفصل یا مخصص متصل که عامِ مقید باشد، در تمام این موارد، عام از آن معنای عمومیت خودش برمی‌گردد و به عنوان نقیض خاص متحول می‌شود. وقتی که این‌طور شد آن‌وقت در فرد مشکوک الدخول در تحت خاص، ما احراز وجدانی در تحت عام را دیگر نداریم.

بنابراین مقتضای بحث در مخصص لفظی این شد که در تمسک به عام در شبهات مصداقیه، چه مفهومیه چه غیر مفهومیه، ما نمی‌توانیم با بقیه در اینجا همراهی داشته باشیم، البته خود مرحوم آخوند هم قائل به عدم تمسک بود.¹ در بحث استثنای لبّی، در آنجا مرحوم آخوند قائل به تمسک به عام خواهد بود.

پس در شبهات مصداقیه به‌هیچ‌وجه به عام نمی‌شود تمسک کرد. الاّ اینکه ـ همان‌طوری که عرض شد ـ ما به‌واسطۀ اصول عملیه احراز کنیم که این فرد داخل در تحت خاص نخواهد بود و وقتی که داخل در تحت خاص نیست به عنوان نقیض خاص متبدّل می‌شود؛ در اینجا آن احراز وجدانی یا احراز اعتباریِ تنزیلی که از ناحیۀ شارع در اینجا جایگزین علم است و حجّیت، مترتب بر تنزیل و اعتبار شارع است، حاصل می‌شود که این داخل در تحت عام است. و عرض شد که اگر حالت سابقه داشته باشد می‌توانیم احراز کنیم و اگر حالت سابقه نداشته باشد این همان مسائلی است که قبلاً عرض شد که نمی‌شود در اینجا احراز بشود.

این بحث مربوط به مخصص لفظی بود. اما بحث در مخصص لبّی بماند برای فردا.

اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد