
مخصِّص لبّی
بررسی انظار مرحوم شیخ، مرحوم آخوند و مرحوم کمپانی
مخصص لبی و تمسک به عام در شبهات مصداقیه، محور اصلی این جلسه است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا تقسیم مرحوم آخوند درباره مخصص لبی را توضیح میدهد و تفاوت مخصصهای روشن و غیرصریح را بررسی میکند. سپس مبنای تمسک به عام در موارد شک را نقد کرده و نشان میدهد که در ادله شرعی، نمیتوان مولا را جدا از مخصصهای لبی دانست. در ادامه، دیدگاههای مرحوم شیخ انصاری و مرحوم کمپانی درباره نسبت عام و مخصص لبی، نقش ظهور، حجیت و تردد میان عام و خاص تحلیل میشود. حاصل بحث این است که مخصص لبی نیز مانند مخصص لفظی در مراد واقعی مولا دخالت دارد و صرف شک در شمول مخصص، مجوز تمسک به عام نخواهد بود. این جلسه مبانی مهمی از بحث عام و خاص و جایگاه مخصصهای لبی در استنباط احکام را روشن میکند.
مخصِّص لبّی
توضیحات:
مخصص لبی و تمسک به عام در شبهات مصداقیه، محور اصلی این جلسه است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا تقسیم مرحوم آخوند درباره مخصص لبی را توضیح میدهد و تفاوت مخصصهای روشن و غیرصریح را بررسی میکند. سپس مبنای تمسک به عام در موارد شک را نقد کرده و نشان میدهد که در ادله شرعی، نمیتوان مولا را جدا از مخصصهای لبی دانست. در ادامه، دیدگاههای مرحوم شیخ انصاری و مرحوم کمپانی درباره نسبت عام و مخصص لبی، نقش ظهور، حجیت و تردد میان عام و خاص تحلیل میشود. حاصل بحث این است که مخصص لبی نیز مانند مخصص لفظی در مراد واقعی مولا دخالت دارد و صرف شک در شمول مخصص، مجوز تمسک به عام نخواهد بود. این جلسه مبانی مهمی از بحث عام و خاص و جایگاه مخصصهای لبی در استنباط احکام را روشن میکند.
مخصِّص لبّی
9[بنابراین ما میگوییم که] چه کار کنیم؟! در هر شبههای تردد وجود دارد، و اختصاص به این مورد ندارد. شبهه موجب تردد است منتهی در اصالة الظهور، آن بر این مورد شبهه، غلبه میکند و حکومت میکند و مورد شبهه را کنار میزند و ما تمسک به اصالت الظهور میکنیم این یک.
اشکال دوم بر مرحوم کمپانی
دوم اینکه در اینجا دور لازم میآید، آن دور این است که شما برای عدم دخول در تحت عام و اینکه عام حجّیت ندارد بالنسبۀ به فرد خاص، نیاز به تردد دارید. یعنی چون این فرد تردد دارد پس حجّیت عام و ظهور عام شامل مانحنفیه نخواهد شد. از آن طرف چرا عام حجّیت و ظهور ندارد؟ چون این فرد تردد دارد. اگر عام ظهور داشت و ظهورش رافع این تردد بود، آیا میتوانستید بگویید این تردد مانع از تمسک به عام است؟ نمیتوانستید بگویید. پس علت تردد ما، عدم ظهور عام است بالنسبۀ به مانحنفیه، از آن طرف علت عدم ظهور عام بالنسبة به مانحنفیه، مسئلۀ تردد است؛ یعنی چون این فرد بین خاص و عام تردد دارد، موجب میشود که ظهور برای عام بالنسبة به مانحنفیه منعقد نشود. خُب این میشود دور؛ بیّنتر از این ما دیگر دور نداریم. این دو مسئله.
اشکال سوم بر مرحوم کمپانی
مطلب سوم که بهنظر میرسد این است که تردد اگر بدوی است_ تردد بدوی آن ترددی است که در ابتدا و در بادی الامر بهنظر میرسد بعد بهواسطۀ تمسک، بهواسطۀ اجرای اصل، و در بعضیها با تأمل، آن تردد از بین میرود _ اینکه با اصالة الظهور منافات ندارد. اگر تردد غیر بدوی است یعنی مانع و رافع جدی است، خُب این در اینجا عبارة اخرای اصالة عدم الظهور است، عبارة اخرای عدم حجّیت ظهور است. بنابراین تردد در اینجا چه نقشی دارد که شما تردد را علت برای عدم تمسک به عام میگیرید؟!
اگر تردد بدوی است پس منافاتی با تمسک به عام ندارد؛ شما در هر موردی میتوانید به عام تمسک کنید با اینکه یک تردد ابتدایی هست، یک شک ابتدایی هست، یک احتمال هست. اگر تردد جدی است که مانع از تمسک به عام است خُب این ناشی از عدم ظهورش است، اگر این ظهور داشت که شما دیگر تردد نداشتید. بنابراین چون عام ظهور ندارد و بالنسبة به فرد، مشکوک است، در اینجا ما نمیتوانیم تمسک کنیم. اگر عام ظهور داشت بالنسبة به فرد مشکوک، در اینجا ما تمسک به عام میکردیم و فرد مشکوک را داخل در عام میکردیم.
