تمسک به عام عنوان ثانوی در شبهۀ مصداقیه

یعنی آیا الآن ما باید به این مکلف بگوییم که دو ساعت صبر کن و نماز نخوان تا اینکه بعد خوب بشوی مولا از تو صلاة را به حالت صحت و سلامت خواسته است؟! یا نه، وقتی که وجوب آمد این وجوب با شرایط خاص خودش می‌آید، و دیگر صبر کردن معنا ندارد! الآن‌وقت‌ صلاة است یا می‌گوییم در عرض این دو ساعت اصلاً حکم وجوبی نیست. این که خلاف است؛ چون به مجرد اینکه زوال می‌شود حکم وجوب هم در همان موقع می‌آید. یا می‌گوییم که حکم وجوب می‌آید اما بالنسبه به این شخص نمی‌آید. این هم خلاف است؛ چون بالنسبه به این ‌هم می‌آید، فرقی نمی‌کند. یعنی اگر در عرض این دو ساعت این شخص نماز نخواند، باید بگوییم که اصلاً نمازی به گردنش نیست؛ خب نخوانده است که نخوانده!

بناءً‌علی‌هذا اگر ما فرض کنیم در یک وسیله‌ای قرار گرفتیم یا مریض هستیم و نمی‌توانیم که تا دو یا سه ساعت دیگر خودمان را به جایی برسانیم، فرض کنید که در هواپیمایی هستیم و الآن هم موقع ظهر است و تا سه ساعت دیگر هواپیما به مقصد می‌رسد. آیا ما باید صبر کنیم بعد از اینکه این هواپیما نشست آن موقع نماز بخوانیم یا همان موقع نماز تعلق می‌گیرد؟ نه‌خیر! همان موقع نماز تعلق می‌گیرد، نماز در همان موقع آمد با این شرایط خاص که مکلف این شرایط، اختیاری او نیست، در اختیار او نیست.

توزیع احکام بر حسب اختلاف موضوعات در مقام جعل

صحبت در این است که احکام در مقام تشریع وقتی که تنازل پیدا می‌کند و می‌خواهد به مرحلۀ تنجّز و فعلیت برسد در آن موقع مکلف در چه شرایطی قرار دارد؛ آن حکم، خودش را با مکلف در آن شرایط باید تطبیق بدهد، شرایطی که در اختیار مکلف نیست. باید تطبیق بدهد؛ آن حکم پایین می‌آید، می‌بیند مکلف الآن مریض است و وضو برایش ضرری است، آن تبدیل می‌‌شود به صلاة متیمماً. آن حکم پایین می‌آید، نگاه می‌کند به این مکلف می‌بیند مکلف الآن وضو برایش ضرر دارد، پس به‌نحو جبیره باید بخواند، صلاة جبیرةً. آن حکم پایین می‌آید، نگاه می‌کند می‌بیند مکلف در حال صحت و استقامت است، پس این صلاة در حال صحت جعل می‌‌‌شود.