بیان مرحوم نائینی در وجوب فحص از مخصِّص قبل از عمل به عام

فرض کنید در روایتی که صحیح‌السند هم هست آمده که الخمس من خمسة وجوه، این یک روایت، صحیح هم هست یک روایت دیگر هم داریم که الخمس فی سبعة اشیاء، بعد یک روایت غیر مسند بیاید تأیید کند برای ما که امام علیه‌السّلام می‌فرمایند که باید در هبه خمس بپردازید، آن روایت می‌آید در اینجا تأیید می‌کند این روایت را که می‌گوید: الخمس فی سبعة اشیاء، وقتی که تأیید شد، ما با آن سبعة اشیاء می‌گوییم که این پنج‌تا از باب عدّ آمده است نه از باب حصر، اینها از این باب برای همدیگر قرینه واقع می‌شوند.

لزوم اطلاع از فقه و تاریخ اهل سنت برای اجتهاد

تلمیذ: ... ؟

استاد: کتب اهل سنت را هم باید ببیند، بله ما همین را می‌گوییم، باید کتب اهل سنت را هم دید اما دیگر از باب أَلاَهَمُّ فَالاَهَمّ و اینها باید رعایت کنیم. بله اتفاقاً نظر مرحوم آقای بروجردی هم همین بوده است که فقیه بدون مطالعۀ کتب اهل سنت و تاریخ اهل سنت نمی‌تواند فتوا بدهد، باید اطلاع بر فقه آنها هم داشته باشد.¹ این مسئله در باب تقیّه خیلی مهم است و خیلی به‌درد می‌خورد که انسان بداند آیا این خبری که الآن هست، تقیّه می‌باشد یا تقیّه نیست؟ در چه زمانی است؟ در زمان کدام یک از ائمۀ اربعه بوده است؟ در زمانی که این مسئله آمده است آیا زمان اشتهار او بوده است یا عدم اشتهار بوده است؟ اگر اشتهار بوده که تقیّه است، اگر عدم اشتهار بوده دیگر تقیّه نیست. چون تقیّه در آن زمانی است که یک فتوا گُل کند و رو بیاید. باید اینها را در نظر گرفت.

بنابراین با علم اجمالی صغیری که داریم، می‌دانیم که در این کتبی که در دست ما است یک‌سری مخصِّصات و مقیِّداتی آمده‌اند که بدون مراجعه به آنها نمی‌شود عمل به خاص کرد و باید به آنها مراجعه کرد و بعد عمل کرد، این علم اجمالی صغیر است.