بررسی قول مرحوم خوئی و نایینی در اطراف علم اجمالی برای فحص از مخصص

دلیل دوم اینکه آیاتی در این زمینه داریم مثل: ﴿فَسۡ‍َٔلُوٓاْ أَهۡلَ ٱلذِّكۡرِ إِن كُنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ﴾،¹ یا روایتی داریم: «أفلا تَعَلَّمتَ»² ـ البته آنچه که معروف و مشهور است هلّا تَعَلَّمتَ است ولی من هلّا تَعَلَّمتَ ندیدم آنچه در روایت هست «أفلا تَعَلَّمتَ» می‌باشد حالا اگر هلّا تَعَلَّمت هم باشد بنده اطلاع ندارم ـ که دلالت می‌کند بر وجوب فحص از دلیل و عدم مراجعۀ به اصول برائت تا وقتی که انسان یأس از ظفر به دلیل پیدا کند.

ایشان می‌فرمایند که همین دو دلیل که ما در اصول برائت می‌بینیم در اصول لفظیه هم وجود دارد؛ به‌جهت اینکه وقتی مولا مولایی باشد که در مقام بیان است و ما می‌دانیم که دَیدَن و مشیء او این‌طور است که اغلب عموماتش در معرض تخصیص است، اغلب اطلاقاتش در معرض تقیید است، در این صورت ما نمی‌توانیم بدون مراجعه به مخصِّص به ظواهر عمل کنیم و به اصول لفظیه مثل اصل عموم، اصالة‌الظهور، اصالة‌الإطلاق، اصالة‌القرینه و امثال‌ذلک در اینجا عمل کنیم. بعینه ما همین مطلب را در این مورد انجام می‌دهیم. در مقدارِ فحص از دلیل هم همان‌طوری که قبلاً عرض شد و نظر مرحوم آخوند بود، همان مقداری است که انسان وثوق به عدم مخصِّص پیدا کند. إن‌شاءالله بحث جلسۀ آینده خطابات مشافهین است.

أللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد