فرق بین قرینۀ منفصله و قرینۀ متصله در ظهورات

حالا بگویم که سه‌تا زیاد است بالأخره روزی یکی عوض می‌کرد و این هیچ استبعادی ندارد، وقتی که ذهن انسان جوّال باشد همین‌طور می‌شود. اغلب دیده‌اید افرادی که نسبت به قضیه‌ای جزم پیدا می‌کنند به‌خاطر این است که ذهن اینها بسیط است. ذهن جوّال هیچ‌وقت روی یک موضوع نمی‌ایستد بلکه دائماً برایش تجدد فکر می‌آید الاّ اینکه این‌‌قدر مصیب باشد که یک‌دفعه به خال بزند و فرض کنید که آن مسئله را بگیرد، آن‌وقت دیگر آن تجدد برایش پیدا نمی‌شود والاّ معمولاً افراد این‌طور هستند.

تلمیذ: در مورد آخوند ملاّ حسینقلی همدانی ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ داریم که بعضی از شاگردان تقاضا کردند تفسیر را شروع کند و ایشان تفسیر را شروع کرده بود.

استاد: نه، آن آخوند ملاّ فتحعلی سلطان آبادی بود.

تلمیذ: سی روز بود، نمی‌دانم چقدر بود که ایشان هر روز یک معنایی را استخراج می‌کرد.

استاد: بله، بزرگانی پیش ایشان می‌رفتند؛ حاج میرزا حسین، حاج میرزا خلیل از این افراد می‌رفتند پیش ایشان و این چیزها را بیان می‌‌کرد.

تلمیذ: این ظهورات با همدیگر منافات نداشت؟!

استاد: نه، منافات ندارد، اینها همین‌طور بطن بطن بود، یعنی هیچ‌کدام نفی دیگری را نمی‌کرد.

تلمیذ: معمولاً هر روز شاگردان می‌گفتند که این معنا است و لاغیر اما فردا دوباره ایشان می‌آمد و آن معنا را دفع می‌کرد.

استاد: دفع نمی‌کردند بلکه معنای دیگری را بیان می‌کردند، این معنا را من از خود مرحوم آقا ـ رضوان الله علیه ـ هم شنیدم که آقای حداد...

تلمیذ: در حاشیۀ کفایه آقای حکیم ذکر کردند.¹

استاد: بله، هست که سی جلسه بود.

تلمیذ: می‌گفت که سی جلسه رفتم و هر جلسه یک ظهور دیگری که غیر از ظهور اوّل بود بیان می‌کرد درحالی‌که منافات هم نداشت.

تغییر فهم انسان با واقع شدن در افق روحی جدید

استاد: منافات هم نداشت، عرض کنم حضورتان که اتفاقاً مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ می‌‌فرمودند: