
فرق بین قرینۀ منفصله و قرینۀ متصله در ظهورات
بررسی اشکال مرحوم صدر
حجیت ظهور قرآن و قرائن متصله موضوع اصلی این جلسه است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا تفاوت قرینه منفصله و قرینه متصله را در شکلگیری ظهور و حجیت الفاظ توضیح میدهد و سپس اشکال مرحوم شهید صدر را بررسی میکند؛ اشکالی که بر اساس آن احتمال وجود قرائن حالیه و متصله در زمان نزول، مانع از انعقاد ظهور آیات قرآن برای مخاطبان بعدی میشود. استاد با تحلیل سیره عقلائی، نقش شهادت سلبی ناقلان و جایگاه ظهورات عرفی، این مبنا را نقد میکند و نشان میدهد که پذیرش آن به تعطیل شدن بخش عظیمی از دلالتهای قرآن میانجامد. در ادامه با استناد به آیات تدبر در قرآن، سیره مسلمانان و روش ائمه علیهمالسلام، اثبات میکند که اصل ظهور قرآن برای مخاطبان حجت است، هرچند در برخی موارد برای فهم کامل مراد الهی باید به روایات، شأن نزول و قرائن تفسیری مراجعه کرد.
فرق بین قرینۀ منفصله و قرینۀ متصله در ظهورات
توضیحات:
حجیت ظهور قرآن و قرائن متصله موضوع اصلی این جلسه است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا تفاوت قرینه منفصله و قرینه متصله را در شکلگیری ظهور و حجیت الفاظ توضیح میدهد و سپس اشکال مرحوم شهید صدر را بررسی میکند؛ اشکالی که بر اساس آن احتمال وجود قرائن حالیه و متصله در زمان نزول، مانع از انعقاد ظهور آیات قرآن برای مخاطبان بعدی میشود. استاد با تحلیل سیره عقلائی، نقش شهادت سلبی ناقلان و جایگاه ظهورات عرفی، این مبنا را نقد میکند و نشان میدهد که پذیرش آن به تعطیل شدن بخش عظیمی از دلالتهای قرآن میانجامد. در ادامه با استناد به آیات تدبر در قرآن، سیره مسلمانان و روش ائمه علیهمالسلام، اثبات میکند که اصل ظهور قرآن برای مخاطبان حجت است، هرچند در برخی موارد برای فهم کامل مراد الهی باید به روایات، شأن نزول و قرائن تفسیری مراجعه کرد.
فرق بین قرینۀ منفصله و قرینۀ متصله در ظهورات
8بله! یک معانی از الفاظ هست که خود پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم باید آنها را شرح کند مثل ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا قُمۡتُمۡ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ﴾1 منبابمثال باید بگوید که «صَلّوا کما رَأَیتُمونِی أُصَلّی»2 حتی برای افرادی که در مجلس تخاطب هستند باید بیان کند، چه برسد به آنهایی که خارج هستند. ولی الفاظ عامی که دلالات ارتکازی دارند و دلالتشان نیازی به قرینه ندارد، منبابمثال ﴿كُلُّ مَنۡ عَلَيۡهَا فَانٖ * وَيَبۡقَىٰ وَجۡهُ رَبِّكَ ذُو ٱلۡجَلَٰلِ وَٱلۡإِكۡرَامِ﴾3 که در اینجا معنای کل است آیا هر کسی که این را میبیند باید به مدینه بیاید و بگوید که آیا پیامبر به این ﴿كُلُّ مَنۡ عَلَيۡهَا﴾ تخصیص زده است یا نه؟! تا وقتی هم که نیاید نباید به ترکیب این ﴿كُلُّ مَنۡ عَلَيۡهَا فَانٖ﴾ دست بزند چون احتمال مخصّص میدهد؛ پس این ﴿كُلُّ مَنۡ عَلَيۡهَا فَانٖ﴾ نسبت به او اصلاً ظهور ندارد، اصلاً حجّیت ندارد و همینطور باید روی طاقچه بگذارد و بگوید: «هروقتی گذرمان به مدینه افتاد سؤال میکنیم که آیا مخصّص در اینجا هست یا نه؟!» اصلاً کسی این حرف را نزده است.
آیاتی هستند که خود پیغمبر بیان کردهاند و خودش درصدد بیانش بودهاند مثلاً در آیۀ تطهیر خود پیامبر فرمودند که منظور خمسۀ طیبه هستند.4 در آیۀ مباهله ﴿نَدۡعُ أَبۡنَآءَنَا وَأَبۡنَآءَكُمۡ وَنِسَآءَنَا وَنِسَآءَكُمۡ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمۡ ثُمَّ نَبۡتَهِلۡ﴾5 حضور خود پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم قرینه است برای اینکه خارج از این پنج نفر نیستند. قرینه در آنجا وجود داشته است یعنی قرینۀ حالیه خودش به آن زمان نزول ملصق6 است و همین هم برای افراد دیگر نقل شده است اما اینکه شما بگویید: «هیچ ظهوری از قرآن اصلاً حجت ندارد، هیچ آیهای»، شما کم آیهای پیدا میکنید که نص باشد، همه ظهورات هستند، تمام آیات قرآن همه بالنسبه به افرادی که خارج از مدینه هستند بلاظهور هستند، حالا ما مدینه را زیرسبیلی رد میکنیم، اصلاً حالا شما این حرف را میزنید ما طاقچه بالا میگذاریم و میگوییم: «تمام آیات قرآن برای آنهایی که خارج از مسجد پیغمبر هستند بلاظهور است، الاّ اینکه تکتک بیایند از پیغمبر سؤال کنند که منظور از تقوا چیست؛ منظور از «کل» چیست؛ منظور از ﴿ءَامَنُوٓاْ﴾ چیست!» اصلاً چنین حرفی مسخره است، هر کسی وقتی که این آیه را میشنود ظهوری پیش او منعقد میشود.
- سوره مائده (5) آیه 6.
- عوالی اللئالی، ج 1، ص 197.
- سوره الرحمن (55) آیه 26 و 27. الله شناسى، ج 3، ص 333:
«تمام كسانى كه بر روى زمين هستند فعلاً فانى و نابودند؛ و وجه پروردگارت كه داراى صفت جلال و جمال است باقى مىماند.» - بحار الأنوار، ج ۳5، ص۲۲۶:
«عن أمّ سلمة قالت: إنّ هذه الآیة نزلت فی بیتها ﴿إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَهُ لِيُذۡهِبَ عَنكُمُ ٱلرِّجۡسَ أَهۡلَ ٱلۡبَيۡتِ وَيُطَهِّرَكُمۡ تَطۡهِيرٗا﴾ قالت و أنا جالسة عند الباب فقلت: یا رسول الله أ لست من أهل البیت؟ فقال: ”إنّک إلی خیر أنت من أزواج رسول الله“ قالت: و فی البیت رسول الله و علی و فاطمة و الحسن و الحسین فجلّلهم بکساء و قال: ”اللهمّ هؤلاء أهل بیتی فأذهب عنهم الرّجس و طهّرهم تطهیرا“.» - سوره آل عمران (3) آیه 61. امام شناسى، ج 7، ص 17:
«پس به آنها بگو: بيایيد ما پسران خود را و پسران شما را بخوانيم؛ و زنهاى خود را و زنهاى شما را بخوانيم؛ و نفسها و جانهاى خود را و نفسهاى شما را بخوانيم؛ و سپس به سوى خدا ابتهال و تضرّع و زارى كنيم.» - لغتنامه دهخدا: «ملصق: چسبیده شده.»
