ظهور الفاظ خطابات عام شارع

تعریف مخاطب مجازی

بنابراین مخاطب حقیقی یعنی افرادی که مقصودین بالإفهام هستند. مخاطبین مجازی یعنی افرادی که مقصودین بالإفهام نیستند گرچه نازل منزله بشوند. نتیجه‌‌ای که ما از اینجا می‌گیریم این است که مخاطبین حقیقی عبارت‌اند از هر فردی که بتواند مقصود بالإفهام مولا واقع شود ولو اینکه معدوم باشد؛ به‌نحوی‌که اگر حضور داشت منظور و مقصود مولا می‌بود. این مخاطب حقیقی می‌شود و خطاب هم بالنسبه به او خطاب حقیقی می‌شود و او هم مخاطب حقیقی می‌شود. مخاطبین مجازی چه کسانی هستند؟ افرادی که مقصود بالإفهام مولا نیستند و ادّعایی هستند و اگر هم حاضر می‌بودند منظور مولا نبودند مثل اینهایی که شُعرا می‌گویند:

یا:

ای غزالی که در بیابان می‌روی، سلام من را به لیلا برسان!

این اگر هم بود به او خطاب نمی‌کرد. حیوان چه می‌فهمد؟! جبل نعمان نمی‌فهمد، صدا را نمی‌شنود، این خطاب، خطاب مجازی می‌شود. پس فرض کنید اگر برود در مقابل کوه هم قرار بگیرد یا اصلاً غزال در مقابلش بیاید و بگوید که ای غزال سلام من را به لیلا برسان، اینکه دارد خطاب می‌کند اگر هم برفرض این‌طور باشد، این خطاب، خطاب مجازی می‌شود گرچه در مجلس تخاطب حضور دارد. بناءًعلیٰ‌هذا وقتی که معنای خطاب حقیقی و خطاب مجازی روشن شد، آن‌وقت این «علیکم»‌هایی که پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم می‌فرمایند ـ به ادّعای مرحوم آقا ضیاء که اینها دلالت بر خصوص خطاب می‌کند ـ تمام این خطاب‌ها بالنسبه به معدومین، خطاب حقیقی می‌شوند. این از این نقطه‌نظر نسبت به مسئلۀ دوم.

متعلق خطابات عام شارع

مطلب سومی که ایشان در اینجا می‌فرماید این است که حالا اگر متعلقین خطابات شارع عام بود یعنی ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ﴾ و ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ﴾ بود ... 

اشکال در ظهور الفاظ خطاب

مسئله در اینجا است که آیا خطاب این الفاظ، ظهور در خطاب حقیقی دارند یا ظهور در خطاب ادّعایی دارند؟ اگر ظهور در خطاب حقیقی داشته باشند پس باید آن «المؤمنون»ی که بر عموم، سعه و شمول دلالت می‌کند به‌واسطۀ این الفاظ خطاب، فقط به حاضرین تخصیص بخورد؛ اما اگر ظهور در خطاب ادّعایی داشته باشند و حقیقتشان خطاب ادّعایی باشد آن‌وقت دیگر در این‌صورت المؤمنون به عمومیت خودش باقی می‌ماند و دیگر به قاعدۀ اشتراک در اینجا نیازی نداریم که به آن تمسک کنیم.