ظهور الفاظ خطابات عام شارع

تلمیذ: قاعدۀ اشتراک در اینجا چه می‌شود؟

استاد: همه‌اش ازبین می‌رود. بله! قاعدۀ اشتراک هم ازبین می‌رود. حالا راجع به قاعدۀ اشتراک هم عرض می‌کنم که چه مسائلی هست! اشکالات چیست! در مورد خطاب حقیقی و خطاب مجازی که به آن خطاب ایقاعی و انشائی می‌گویند، یعنی عبارة اُخرای مجازی است، صحبت در این است که آقایان می‌گویند: «اگر مخاطبین، مخاطبین حقیقی باشند یعنی واقعی باشند به عبارت دیگر مستمعین باشند، این خطاب، خطاب حقیقی می‌شود؛ اگر هم نباشند این خطاب، خطاب مجازی یعنی ایقاعی می‌‌شود.» یعنی در اینجا معدومین نازل منزلۀ موجودین هستند منزّل به موجودین می‌شوند؛ بنابراین خطاب به عموم شامل می‌شود و هم نسبت به حاضرین و هم نسبت به غایبین یک عمومیتی پیدا می‌کند. این خطاب، خطاب ایقاعی می‌شود. خطاب ایقاعی و انشائی عبارة اُخرای خطاب مجازی است. اما با این بیانی که عرض شد اصلاً معنای حقیقی و ایقاعی و مجازی در اینجا تفاوت پیدا می‌کند. خطاب حقیقی به آن خطابی گفته می‌شود که منظورین و مقصودین بالإفهام مولا، افرادی هستند که مولا با آنها رابطه ایجاد می‌کند؛ این خطاب، خطاب حقیقی می‌شود. حالا چه در مجلس تخاطب....

تلمیذ: در این صورت مخاطبینِ حاضر می‌شوند مجازاً!

استاد: نه اگر مخاطبین همان‌هایی هم باشند که واقعاً مقصودین بالإفهام مولا هستند آن ‌هم خطاب حقیقی می‌شود و فرق نمی‌کند یعنی خطاب حقیقی در اینجا یک سعه و شمولی پیدا می‌کند؛ هم بالنسبه به آن افرادی که حاضرند و مقصود بالإفهام مولا هستند [و هم نسبت به غایبین] چون ممکن است بعضی‌ها در اینجا باشند ولی مقصود بالإفهام نباشند؛ فرض کنید که دویست نفر در اینجا می‌آیند و جا می‌گیرند، من می‌گویم که آقایان هر کسی که دارای این خصوصیت هست، من‌باب‌مثال صحت مزاج دارد و می‌تواند روزه بگیرد واجب است که سه ماه ـ از ماه رجب ـ را روزه بگیرد. یکی بلند می‌‌شود و می‌گوید: «من زخم معده دارم»، دیگری می‌گوید: «قلبم درد می‌کند»، یکی پیدا می‌‌شود می‌گوید: «من فلان هستم». این افرادی که در اینجا هستند مقصودین بالإفهام نیستند؛ چون مقصودین بالإفهام آنهایی هستند که این وصف عنوانی در اینجا برای آنها لحاظ شده است؛ یعنی افرادی که دارای صحت مزاج هستند، خطاب من به آنها تعلق می‌گیرد. اما آن که آنجا نشسته است و الآن دارد می‌میرد، محتضر است، آیا او مخاطب من است؟! آن دیگر مخاطب من نیست. آن کسی که ناراحتی دارد و نمی‌تواند این کار را انجام دهد دیگر مخاطب نیست گرچه مقابل من هست، حاضر عند المجلس هست ولی مخاطب نیست؛ یعنی من با او ارتباط برقرار نکرده‌ام، وجود و عدم او سیّان است.