تخصیص عام به مفهوم مخالف

بناءًعلیٰ‌هذا دیگر در اینجا هیچ فرقی نمی‌کند که این منطوق ما دلالتش به‌واسطۀ اطلاق یا به‌واسطۀ وضع است. اگر توانستیم از سکوت مولا اطلاقی را استفاده کنیم که آن اطلاق مورد نظر مولا است، هیچ فرقی بین این اطلاق و عام نیست؛ الاّ اینکه در عام الفاظی وجود دارند که علی نحو البدلیة و علی نحو الاِشتمال بر تک‌تک جزئیات دلالت می‌کنند؛ اما در اطلاق چنین الفاظی را نداریم، بلکه مولا لفظ را به‌نحو سکوت و عدم بیان، مطلق بیان کرده و هر کدام از جزئیات که مورد نظرش می‌باشد را تک‌تک بیان نکرده است. اگر ما از اطلاق این استفاده را کردیم بنابراین دلالت این اطلاق مانند دلالت وضعیه است و باید به‌واسطۀ این مفهوم مخالف، که به‌واسطۀ دلیل اطلاق آمده و از آن استفادۀ اطلاق شده است، عام را تخصیص بزنیم. یا اینکه اگر دلالت و ظهور عام ما ظهور اطلاقی بود نه‌ با الفاظ عموم مثل«کُلُّ عالمٍ» و یا «یَجِب إکرام العالم» که الف و لام جنس است، یعنی جنس عالم باید اکرام شود نه‌ تک‌تک افراد عالم مثل «أکرم کُلُّ عالمٍ»، طبعاً تفاوت است بین اینکه مولا «أکرم کُلُّ عالمٍ» بگوید یا اینکه «أکرم العالم» بگوید، در این‌صورت ظهور آن اقوا است. حالا اگر «أکرم العالم» گفت و ما از «أکرم العالم» استفاده کردیم که منظور مولا «أکرم کلَّ عالم» است، در این‌صورت به‌واسطۀ این عام، آن مفهوم مخالف را تخصیص می‌زنیم و آن را به بعضی از افراد مقیّد می‌کنیم. همین‌طور به‌عکس حتی اگر دلیل عام، دلیل وضعی بود؛ من‌باب‌مثال «أکرم کل عالم» بود و ما از «أکرم عدول العلماء» به‌عنوان اطلاقی که جایگزین عام است استفادۀ اطلاق کردیم، در این‌صورت، دو دلیل معارض می‌شوند و مِن وجه، در مورد عدم تعارض به هر کدام از اینها عمل می‌شود و درصورت تعارض باید با آن مفهوم، عام را تخصیص زد تا اینکه آن مورد تعارض از مانحن‌فیه خارج شود. لذا مجدّد نگاه می‌کنیم به اینکه چون در اینجا «أکرم عدول العلماء» است یک قسم خاص از علماء مورد نظر است. بنابراین با «أکرم العالم» جنبۀ اخصّیت پیدا می‌کند و به‌واسطۀ این اخصّیت بر «أکرم العالم» رجحان دارد و آن را محکوم قرار می‌دهد.