تخصیص یا تقیید عمومات قرآنی با خبرِ مقطوع ‌الحجّیه

من در همین سفر دو روز پیش که مشهد مشرّف بودم، از یکی از افراد بستگان حرفی شنیدم، گفتم: چرا شما چنین حرفی را زدید؟! این یک مسئلۀ تخصصی است و در مسئلۀ تخصصی نباید هر کسی اظهارنظر کند. گفت: من خودم از مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ شنیده‌ام. گفتم: آقا چنین حرفی زده‌اند؟! آقا نمی‌توانند چنین حرفی بزنند! این حرف خلاف است! گفت: فلانی گفته است، گفتم: تو که اوّل گفتی: «آقا گفته‌‌اند»، حالا به دیگری نسبت می‌دهی، باید سراغ او برویم تا ببینیم او چه گفته است! بینید، همین است فرض کنید یک معنا را زید برای عمرو نقل کند، عمرو برای [خالد نقل کند و همین‌طور هلّم جرّا] مرحوم آقا می‌فرمودند که من در اینجا یک حرفی می‌زنم تا به قم می‌رسد 180 درجه آن‌طرف می‌شود؛ یعنی با همین نقل‌ها دائماً عوض می‌شود. لذا دأب و دَیدن اصحاب بر این بود که تا حرفی را از امام می‌شنوند و در ذهنشان هست یادداشت کنند. ولی صحبت در این است که آیا آنچه را که از امام فهمیده‌اند همان است که امام گفته است یا برداشت ذهنی آنها است؟!

تلمیذ: حداقلش این است که اعم می‌تواند باشد.

استاد: احسنت! ما هم همین را می‌گوییم.

تلمیذ: برای اینکه عین بعضی از کلمات امام در ذهنم وجود دارد.

استاد: احسنت، حالا در چنین وهله‌ای که ما در ارتباط با آیات قرآن و کلمات ائمه علیهم‌السّلام گیر افتادیم چه کنیم؟! بزنگاه در اینجا است.

تفصیل در مسئله بر اساس موضوع روایات

در اینجا همان قضیۀ سیرۀ عرفیه و محاورۀ عرفیه که عرض کردم خودش را نشان می‌دهد، ما باید در اینجا نگاه کنیم که اگر روایات، روایاتی هستند که مربوط به احکام می‌باشند، احکام خیلی مسائل مهمی نیستند، نه فهمش مهم است و نه بیانش؛ من‌باب‌مثال در «غنم سائمةٌ زکاةٌ»¹ و «غنم معلوفة لیس بزکاة»² یا فرض کنید که در مورد خمس داریم: