نسخ و بداء

استاد: تقریباً مثل اسماعیلیه و حسن صبّاح و اینها.

تلمیذ: بله.

استاد: بله خب منافاتی که ندارد بین اینها.

امکان انحراف در انسان خوش‌نفس

تلمیذ: روایتی هم در تکذیب جناب اسماعیل وارد شده است اینها را حمل بر ...

استاد: ببینید حضرت اسماعیل که به مقام طهارت باطن و سّرِ نرسیده است و وقتی که نرسند احتمال هر چیزی هست، آن‌وقت در اینجا بین مسائلی که جنبۀ رحمانی دارد با غیر رحمانی خلط می‌شود و شبهات و انحرافات از همین‌جاها پیدا می‌شوند و تقصیر هم ندارد. آن‌وقت در اینجا وظیفۀ شخص کامل یا اکمل از او است که این موارد انحراف را بیان کند و روشن کند.

ما الآن‌ هم این قضیه را احساس می‌کنیم، افرادی که واقعاً دارای نفس خوب و دارای خصوصیات خوب [هستند] یک مسائلی را متوجّه می‌شوند که خلاصه رحمان نیست و باید جلوگیری کرد و ایستاد. [اما] او هم چنین خیالی می‌کند و متصلّب در مرامش هست حالا ببینید چه از آب در می‌آید! تا کسی به مقام طهارت سِرّ و باطن نرسیده است شیطان همراه او است، مگر با زید نبود؟! حرف امام را، حرف برادرش را رد کرد!

تلمیذ: مرحوم آقا¹ ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ می‌فرمایند که به مراتب بالایی از تجرید رسیدند ...

استاد: همین، یعنی همان جامعیّت امام مسئلۀ کمی نیست! ما فقط می‌گوییم: همین، ولی این همین یعنی از این‌طرف خط تا آن‌طرف خط، بله! گفت: یک قدم بر هردو عالم نه که گامی بیش نیست! می‌گفت کارمان در همان یک قدم سرویس می‌شود! بله درست است که یک قدم بیشتر نیست ولی این قدم، قدم جبرئیل می‌خواهد! این‌طور نیست که یک تاتی کنی! مسئلۀ امام مسئلۀ شوخی که نیست، مسئلۀ احاطه بر همۀ مصالح و مفاسد است، احاطۀ بر مشیت خدا است.

تلمیذ: این قیامش را مرحوم آقا در این کتاب تأیید کردند.

استاد: قیام زید از روی هویٰ و هوس نبوده است، قیام بوده است، عِرق دینی بوده است، از روی حمیّت دینی بوده است، ما اینها را قبول داریم؛ ولی این، تمام مطلب نیست. همۀ بدبختی‌ها سر همین است که یک عده بلند می‌شوند و خودرأیی می‌کنند و خودشان جلو می‌روند و فلان می‌کنند.