علم ذات حقّ به مخلوقات

آیۀ ﴿وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةُ بِٱلۡكَفِرِينَ﴾

آیۀ دیگر: ﴿وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةُۢ بِٱلۡكَٰفِرِينَ﴾¹ یعنی جهنم به کافرین احاطه دارد که احاطۀ فعلیه است و این‌طور نیست که احاطۀ استقبالیه باشد، به احاطۀ استقبالیه که احاطه نمی‌گویند بلکه احاطۀ فعلیه است، مشتق حقیقت است در تلبس مشتق در زمان حال و این ﴿لَمُحِيطَةُۢ﴾ یعنی الآن احاطه دارد، نه اینکه إنّ جَهَنّمَ سَتُحیطُ بالکافرین، ﴿لَمُحِيطَةُۢ﴾ یعنی الآن احاطه به کافرین دارد. آیا تابه‌حال دیده‌اید افرادی که کدورت دارند و شما کاری انجام می‌دهید و اینها کدورت پیدا می‌کنند، شخص کدورت پیدا می‌کند، صورت باطنی این کدورت همان جهنمی است که آن جهنم ابتعاد از حق است و آیات دیگری که إلیٰ ما شاء الله هست و ما فقط به‌عنوان نمونه عرض کردیم.

تمام این آیات دلالت دارند بر اینکه امر غایبی از حیطۀ علمیّۀ پروردگار غیبت ندارد، هر مسئله‌ای که معدوم است و بعداً تحقق خارجی پیدا می‌کند از حیطۀ علمیّۀ پروردگار معدومیت ندارد، ما الآن جهنم را می‌بینیم و می‌گوییم که الآن هست، بهشت الآن هست، آتش الآن هست، ﴿ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتۡ يَدَاكَ وَأَنَّ ٱللَهَ لَيۡسَ بِظَلَّٰمٖ لِّلۡعَبِيدِ﴾ این الآن هست ﴿لَّقَدۡ كُنتَ فِي غَفۡلَةٖ مِّنۡ هَٰذَا فَكَشَفۡنَا عَنكَ غِطَآءَكَ فَبَصَرُكَ ٱلۡيَوۡمَ حَدِيدٞ﴾ فقط پرده برداشته شده است ولی الآن هست ﴿وَكُلَّ شَيۡءٍ أَحۡصَيۡنَٰهُ فِيٓ إِمَامٖ مُّبِينٖ﴾² یااینکه مثلاً ﴿وَإِن مِّن شَيۡءٍ الاّ عِندَنَا خَزَآئِنُهُۥ وَمَا نُنَزِّلُهُۥٓ الاّ بِقَدَرٖ مَّعۡلُومٖ﴾ که تمام اشیاء من البدو إلی الختم الآن پیش پروردگار به احاطۀ علمیّۀ او حضور علمی، عینی و خارجی دارند. این عبارت است از آن علم حضوری که خود حضورالشیء عند الذات است؛ همین شیء خودش پیش ذات حضور دارد و این احاطۀ پروردگار است. اگر بخواهیم بگوییم اشیائی که بعداً تحقق پیدا می‌کنند بعد به علم پروردگار اضافه می‌شوند و الآن پروردگار نسبت به آنها علم ندارد، این مطلب، هم با آیات در اینجا منافات دارد و هم موجب جهل و نقصان و خلل در ذات پروردگار خواهد بود.