مقام اجمال و تفصیل در عالم ماده و مثال

تلمیذ: بقیۀ شهرها هم همین‌طور می‌شود.

استاد: بله؟

تلمیذ: در شهر ما مثلاً مردم این طرفی نماز می‌خوانند من حساب کردم دیدم که به این طرف بخوانند نزدیک‌تر است و حال اینکه عرف مثلاً این‌طور اقتضاء می‌کرد اینها هم به این طرف می‌ایستند و نماز می‌خوانند. فکر کنم که بحث خورشید و فلک و امثال‌ذلک هم بالأخره پیش می‌آید.

استاد: نه، ببینید حساب عرف با حساب جهت علمی که دوتا نیست. الآن از نقطه‌نظر علمی فاصلۀ بین هر شهری را از نقطه‌نظر طول و بُعد جغرافیایی با خود مکه حساب کردند دقیقاً همۀ اینها در کتاب‌ها نوشته شده است، فاصلۀ بین هر شهر از نقطه‌نظر طول و عرض جغرافیایی [حساب شده است] و بعد طبق آن درجه، از سمت جنوب و انحرافش به سمت شرق یا به سمت غرب، آن را لحاظ می‌کنند و قبله در آنجا می‌گذارند و می‌خوانند. این دیگر یک چیز من‌در‌آوردی نیست که من این‌طور خیال کنم شما طور دیگری خیال کنید. الآن فاصلۀ بین قم تا تهران چقدر است؟ یک فاصله، فاصلۀ جاده‌ای است که مشخص است؛ فرض کنید صد و چهل و پنج کیلومتر است، حالا شما بگویید که آقا صد و چهل و پنج کیلومتر، بنده می‌گویم که نه آقا! صد و شصت و پنج کیلومتر، می‌گویید که آقا متر کن، اینکه دیگر بحث ندارد!

یک‌وقت شما فاصلۀ جاده‌ای را درنظر نمی‌گیرید، بلکه فاصلۀ هوایی را درنظر می‌گیرید؛ یعنی اگر هواپیما بخواهد از اینجا بلند شود به تهران برود، دیگر از جاده که نمی‌رود که دور بزند، کاری به جاده ندارد بلکه قطب‌نما می‌گذارد و بر طبق قطب‌نما حرکت می‌کند و اقصر فاصله تا آن شهر را طی می‌کند.

در کعبه فاصلۀ هوایی مورد نظر است؛ یعنی اگر فرض کنید که شما یک تیر پرتاب کنید و این کرۀ زمین را دور بزند و از دریا، کوه و صحرا عبور کند و از همۀ شهرها بگذرد آن کمترین فاصله را طی می‌کند و به کعبه می‌رسد؛ دوتا و ده‌تا که نداریم یکی بیشتر نیست؛ فرض کنید که اگر دقیق باشد، این مسیری که این تیر طی کرد شما به‌دست می‌آورید دو هزار کیلومتر است، اگر منحرف شده است و به آنجا رسید می‌گوییم که سه هزار کیلومتر بوده است. قضای تکوینی خارجی، قضای اعتباری که نیست. همۀ اینها حساب شده است و در تقویم‌های نجومی ذکر شده است.