مباحثاتی پیرامون زمان در عوالم وجودی

تلمیذ: جمع تألیفی می‌شود.

استاد: بله، آیا دست‌ روی ‌دست می‌گذارد، یک سال می‌گذرد تجدید قوا می‌کند، بعد استارت معلول را می‌زند تا عالم ملکوت را درست می‌کند؟ یا نه، وقتی که جبروت درست شد، ملکوت هم به‌نحو ‌علّی با آن درست شد و وقتی که آن درست شد، مثال هم درست شد و وقتی مثال درست شد، ماده هم درست شد. حالا صحبت در این است که اگر شما آن اوّلین مرحلۀ علّیت را درنظر بگیرید، وقتی کسی در آن مرحلۀ علّیت باشد آیا وجود زید را احساس می‌کند یا احساس نمی‌کند؟! احساس می‌کند، احساسش چگونه است؟!

تلمیذ: همان حقیقتش است.

استاد: حقیقت یعنی چه؟!

تلمیذ: همان باطنش است.

استاد: باطن یعنی چه؟!

تلمیذ: آن علت اوّلیه‌اش را احساس می‌کند وجود مادی‌اش را نمی‌تواند احساس کند.

استاد: مثلاً شخصی اصلاً به دنیا نیامده است، شما او را در خواب می‌بینید و با او صحبت می‌کنید انگار در این دنیا هستید چه چیز او را احساس می‌کنید؟

تلمیذ: ما چون درس خواندیم کمی وجود را احساس می‌کنیم!

استاد: حالا این قضیه بماند إن‌شاءالله برای جلسۀ دیگر چون وقت گذشته است. چون بنا بر این است که این بحث را ادامه بدهیم از این نقطه‌نظر دیگر من این مثال‌ها را بیان کردم تا اینکه روی این قضایا فکر شود و همین مسئله را پیگیری کنیم. آن‌وقت جالب این است که وقتی از خواب بیدار می‌شوید می‌بینید که عرق روی پیشانی‌تان است؛ این عجیب است یا مثلاً در عالم مثال کسی می‌آید یک قِرانی کف دست شما می‌گذارد و وقتی که بیدار می‌شوید می‌بینید که یک قِرانی در دست شما است، این از کجا آمد؟!

تلمیذ: تنزّل عالم است.

استاد: تنزّل است، تنزّل ماده به این می‌گویند.

تلمیذ: همین تنزّل وقت برده است، زمان برده است.

استاد: نه هیچ زمان نبرده است یعنی خلق الساعة است، اصلاً وقت نبرده است چون آنجا زمانش به اینجا ربطی ندارد.

تلمیذ: یعنی صد سال پیش حضرت آدم ...